Ξανασυναντώντας τον Μαρξ - 6 Τιμές, μισθοί και κέρδη (Β)

ΕΡΓΑΣΙΑΚΗ ΙΣΧΥΣ & ΜΙΣΘΟΣ

Οι μισθοί (ή το «εργασιακό κόστος» για το κεφάλαιο ή, αλλιώς, το οργανικό κόστος της παραγωγής) είναι το μέρος της τιμής του αγαθού (ή της ανταλλακτικής αξίας του εμπορεύματος) που επιστρέφεται στους εργαζόμενους της επιχείρησης, όχι απαραίτητα κατ’ αναλογία ή ισόμετρα με την εργασιακή ενέργεια («ένταση» ή ισχύς επί τον χρόνο) που κατέβαλλαν για τη δημιουργία της αξίας. Ο εργαζόμενος στον καπιταλισμό λαμβάνει μόνον ένα μερίδιο αυτής της αξίας που η εργασία ενσωματώνει στο εμπόρευμα και στου οποίου την παραγωγή συμμετέχει. Το υπόλοιπο, η υπεραξία, που μονεταριστική της έκφραση συνιστά το «ακαθάριστο κέρδος» για το κεφάλαιο, διαχέεται στους διάφορους μετόχους της επιχείρησης ως χρηματικό μέρισμα ή συσσωρευμένο κέρδος που δεν επανεπενδύεται, στο χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο που συμμετέχει με πίστωση ως τοκοχρεολύσια, σε κτηματικά κεφάλαιο με τη μορφή ενοίκιου, σε εμπορικά κεφάλαια με τη μορφή εμπορικού κέρδους, σε φόρους προς το κράτος, και άλλα έξοδα όπως bonus, ασφάλειες, hedging, κτλ. Ο εργαζόμενος ανταλλάσσει την εργασιακή ισχύ (labour power), δηλαδή την ικανότητα του προς πνευματική ή και σωματική εργασία, με χρήμα. Αυτό το χρήμα είναι η αμοιβή του από το κεφάλαιο που τον απασχολεί, για την αξία που δημιουργεί, ο μισθός του.

Αυτή η εργασιακή ισχύς αναδεικνύεται στον καπιταλισμό σε εμπόρευμα με ανταλλακτική αξία και τιμή, όπως κάθε άλλο υλικό ή άϋλο αγαθό και εμπόρευμα. Και η τιμή αυτής της εργασιακής ισχύος είναι ο μισθός. Όπως το κέρδος μετά από φόρους είναι γενικά εισόδημα στους κατόχους του κεφαλαίου, τους ιδιοκτήτες της επιχείρησης, έτσι και ο μισθός είναι εισόδημα για τον εργαζόμενο. Η ανταλλακτική αξία της εργατικής ισχύος είναι συνάρτηση των ικανοτήτων, επιδεξιοτήτων, της εκπαίδευσης, κτλ. που εμπεριέχει ή προαπαιτείται για την προσφορά συγκεκριμένου έργου. Ισοδυναμεί με την αξία των υλικών αγαθών που χρειάζονται για τη συντήρηση της (απαραίτητα υλικά στοιχεία διαβίωσης) και υπηρεσιών που ο βαθμός τεχνολογικής ανάπτυξης μιας κοινωνίας παρέχει για να καταστήσει αυτήν την εργασία παραγωγική (μόρφωση, εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη, ψυχαγωγία και διακοπές, κτλ.) -να ενισχύσει την απόδοση αυτής της εργασιακής ισχύος στο σύστημα παραγωγής και στην αύξηση της επιχειρηματικής παραγωγικότητας, και, επιπλέον, με την αξία αγαθών και υπηρεσιών παρεμφερών προς την εργασία (μετακίνηση, επικοινωνία, εργασιακά βοηθήματα, κτλ.) και βέβαια την αναπλήρωση και αναπαραγωγή αυτής της ισχύος (συντήρηση της οικογένειας του εργαζόμενου) για τη διαιώνιση της παραγωγικής διαδικασίας.

Η ανταλλακτική αξία κάθε ειδικότητας στον κοινωνικό καταμερισμό της εργασίας προσδιορίζεται, όπως και με κάθε εμπόρευμα, από την αγορά, μέσα από το πλήθος των συμβολαίων που συνάπτονται μεταξύ εργοδοτών (κεφαλαίων) και εργαζομένων, ενώ η τιμή της (ο μισθός της εργασίας) υπόκειται σε παρόμοιες διακυμάνσεις με αυτές κάθε εμπορεύματος, εξαιτίας κυρίως αντίστοιχων αυξομειώσεων στην προσφορά και ζήτηση των διαφόρων ειδικοτήτων, αλλά ταλαντώνεται με σημείο ιδανικής ισορροπίας την αξία της.  Άλλοι παράγοντες, όπως η αυξομείωση της τιμής των αξιών που συνθέτουν την αξία της εργασιακή ισχύος, κρατικές παρεμβάσεις (φόροι, εισφορές, κατώτατος μισθός, κτλ.), δημογραφικές μεταβολές και ανακατατάξεις, μετανάστευση, κτλ., που συνδέονται άμεσα ή όχι με την προσφορά και ζήτηση εργασίας, επηρεάζουν επίσης το μισθό της εργασιακής ισχύος. 

Η τεχνολογική ανάπτυξη προωθεί την αύξηση της παραγωγικότητας και σε διαλεκτική σχέση με το σύστημα παραγωγής ενθαρρύνεται από αυτό χάριν στην επίδραση που έχει στο ποσοστό κέρδους, ενώ παράλληλα δημιουργεί ανακατατάξεις στη σύνθεση του κοινωνικού προϊόντος και κατ’ αντιστοιχία στον καταμερισμό εργασίας, ωθώντας κατηγορίες ειδικοτήτων σε απαξίωση διά μείωσης της ζήτησής τους από το κεφάλαιο μέχρι την τελική κατάργησή τους. Σε κοινωνίες που έχουν κατακτήσει υψηλότερο επίπεδο παραγωγικότητας (μεγαλύτερο σε αξία -πραγματική και ονομαστική, μονεταριστική - κοινωνικό προϊόν με το ίδιο ή μικρότερο κόστος παραγωγής) έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν στους εργαζόμενους ένα σχετικά μεγαλύτερο κομμάτι αυτής της παραγόμενης αξίας, δίχως παράλληλα να επηρεάζονται αρνητικά τα μέσα ποσοστά κέρδους. Γεωγραφικές περιοχές και κοινωνίες και έθνη με υψηλότερα επίπεδα παραγωγικότητας χαρακτηρίζονται γενικά από υψηλότερους μέσους μισθούς εργαζομένων ή, καλύτερα, αγοραστική δύναμη. Επιπλέον, η τεχνολογική πρόοδος σημαίνει όχι μόνον διεύρυνση των αναγκών του ανθρώπου και αύξηση της μέσης στάθμης του βιοτικού επιπέδου, αλλά και αυξημένες ανάγκη από το κεφάλαιο για περαιτέρω εξειδίκευση και διανοητικές ικανότητες των απασχολούμενων, και κατά συνέπεια της αξίας την εργασιακής ισχύος μέσω της εκπαίδευσης που αυτή η ισχύς με τη σειρά της χρειάζεται να ενσωματώνει. Άρα, υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στο μέσο μισθό μιας κοινωνίας και τη στάθμη της τεχνολογικής ανάπτυξης και παραγωγικότητάς της, και δεν είναι παράδοξο μια κοινωνία με υψηλότερο κόστος εργασίας (μισθών) και κατά συνέπεια κόστος παραγωγής να προσφέρει ισοδύναμα ή υψηλότερα ποσοστά κέρδους στο κεφάλαιο.

 

(Ως υποσημείωση αναφέρω ότι ορισμένοι εργαζόμενοι ή πολίτες μιας κοινωνίας, στη βάση της μοναδικότητας ή εξαιρετικότητας του ταλέντου ή της ιδιοφυίας τους μπορεί να απολαμβάνουν αποδοχές και εισοδήματα δυσανάλογα υψηλότερα και με μεγάλη απόκλιση από τους κοινωνικούς μέσους όρους. Η αξία της εργασιακής τους ισχύος, εξαιτίας αυτής της μοναδικότητας, μπορεί να παραλληλιστεί με αυτήν ενός αριστουργήματος τέχνης ή ενός παλαιωμένου κρασιού. Αυτές οι εξαιρετικές περιπτώσεις δεν αλλοιώνουν τη ματεριαλιστική βάση της εξήγησης και μέτρησης της ανταλλακτικής αξίας της εργατικής ισχύος.)