Ξανασυναντώντας τον Μαρξ - 4 Η συσσώρευση κεφαλαίου και ο πλούτος της κοινωνίας

Το τι συνιστά βαθύτερο κίνητρο πίσω από αυτήν την εμφανή και αδιαμφισβήτητη τάση για συσσώρευση υλικού πλούτου (και κατ’ επέκταση  οικονομικής και πολιτικής ισχύος και ανυψωμένου κοινωνικού status εν γένει) είναι συζητήσιμο. Πίσω από κάθε κεφάλαιο υπάρχουν βέβαια άνθρωποι και η τάση αυτή συσσώρευσης υπήρξε διακριτικό χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης, αν και σε διαφορετικό βαθμό από άτομο σε άτομο, σε κάθε ιστορική εποχή από την πρωτόγονη κοινότητα κοινοκτημοσύνης των αγαθών μιας περιορισμένης παραγωγής χωρίς πλεόνασμα και μετέπειτα. Όπως χαρακτηριστικό του ανθρώπου είναι η επιδίωξη του προσωπικού συμφέροντος, υλιστικού κατά κύριο λόγο και πάντα στα πλαίσια ελευθερίας που το περιβάλλον περιχαρακώνει, αλλά και πάλι σε διαφορετικούς βαθμούς στον καθένα. Κάτι που μπορεί να αποδοθεί σε βιολογικές καταβολές και να πηγάζει από βασικά ζωικά ένστικτα (επιβίωσης, αυτοσυντήρησης, αναπαραγωγής, κτλ.), ιδιαίτερα σε περιβάλλον όπου οι διαθέσιμοι πόροι είναι περιορισμένοι, και βέβαια της φυσικής επιλογής ως κύριου μηχανισμού της εξέλιξης των ειδών.

Στον καπιταλισμό, που η ιστορική του πορεία χαρακτηρίζεται από τη διαμόρφωση νέων τάξεων, πρωτόγνωρες κοινωνικές και εθνικές ανισότητες και αντιθέσεις, τον αποικισμό αρχικά, τον νεοαποικισμό και ιμπεριαλισμό των οικονομικών πόλων που μορφώνονται αργότερα, την εκτίναξη των παραγωγικών δυνάμεων και παράλληλα της αύξησης των αναγκών, σε εύρος και βάθος, του ανθρώπου, την πληθυσμιακή έκρηξη σε σχέση με τους περιορισμένους φυσικούς πόρους του πλανήτη, αυτές οι τάσεις ατομικισμού (επιδίωξης του ατομικού συμφέροντας) και πλουτισμού όχι απλώς παγιώνονται, αλλά εμφανίζονται ενισχυμένες. Η επιδίωξη του ατομικού συμφέρονται μετατοπίζεται ολοένα και συχνότερα στην ακραία της εκδήλωση, στην απληστία (greed). Απλώς η αρχαία sacra auri fames αντικαταστάθηκε στον καπιταλισμό από την απληστία για συσσώρευση χρήματος, ενώ η συσσώρευση άλλων αγαθών χωρίς κάποιο τελικό χρηματικό αντίτιμο εμφανίζεται πλέον ως πρωτόγονη.

Αυτό το μέχρι τούδε συσσωρευμένο κεφάλαιο, μέσω του κέρδους από τη δημιουργία αξίας και της απόδοσης κέρδους μέσω της υπεραξίας από την παραγωγική του επένδυση σε εργασία, αυτό το κεφάλαιο που ανά πάσα στιγμή είτε είναι «νεκρό», αποθηκευμένο κάπου σε χρήμα ή θησαυροφυλάκιο ως μη καταναλώσιμο αγαθό (πχ πολύτιμο μέταλλο), είτε αποταμιευμένο σε τράπεζα σε ρευστή χρηματική μορφή, είτε είναι επενδυμένο στην παραγωγή αγαθών, είτε έχει τη μορφή ακίνητου ή γης, που μπορεί να ενοικιάζεται, είτε έχει τη μορφή πίστωσης προς φυσικά και νομικά πρόσωπα, ακόμα και το κράτος, ορίζει τον πλούτο της καπιταλιστικής κοινωνίας και γίνεται ο μοχλός ανάπτυξής ή η τροχοπέδη της. Η συσσώρευση αυτή κεφαλαίων είναι η αντίθεση της  απαξίωσης τους λόγω υφέσεων, κρίσεων καταστροφών, πολέμων ή της διαφυγή τους από μια κοινωνία σε άλλη, που σημαίνει τον πλουτισμό μιας κοινωνίας εις βάρος της δεύτερης.

Αυτό το συσσωρευμένο κεφάλαιο, αυτός ο πλούτος της κοινωνίας, τα εργοστάσια της, η γη και το υπέδαφός της, τα κτίρια και οι υποδομές της, το χρήμα και τα πολύτιμα μέταλλά στις τράπεζές της, είναι αυτονόητο ότι δεν κατανέμεται ισοβαρώς στα μέλη της, ούτε κατανέμεται σε αναλογία με την εργασιακή συνεισφορά τους στη δημιουργία αυτού του πλούτου, πόσο μάλλον ανάλογα με τις ανάγκες του καθενός. Αλλά, η κατανομή αυτή του συσσωρευμένου κοινωνικού πλούτου και η διανομή και αναδιανομή του κοινωνικού αγαθού που παράγεται ανά περίοδο θα είναι αντικείμενο μιας μελλοντικής διαπραγμάτευσης. Αρκεί να σημειώσω παρεμπιπτόντως ότι στις ΗΠΑ το 2007, το 20% του εθνικού προϊόντος (εισοδήματος) κατέληξε στο 1% του πληθυσμού, ενώ το ίδιο 1% κατείχε εκείνη τη χρονιά κατείχε πάνω από 30% του εθνικού πλούτου.