Αξία και Εργασία - 1 Αντί για Εισαγωγή

Ο ρόλος της εργασίας στις προσωπικές και οικογενειακές μας ζωές, στις κάθε λογής κοινωνικές συναναστροφές, στις καθημερινές συναλλαγές, και ως το μεγαλύτερο κομμάτι του χρόνου της ζωής και ύπαρξης του μέσου ανθρώπου είναι αδιαμφισβήτητος· εξαίρεση αποτελούν μοναστικοί τύποι και όσοι ζουν στο περιθώριο της κοινωνίας – και δεν είναι πολλοί τούτοι. Στην φάση της ανθρώπινης ιστορίας όπου γεννήθηκα και εργάζομαι, όπου ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής κυριαρχεί πλέον σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο, η εργασία σε συντριπτικά μεγάλο ποσοστό υπάγεται σε κάποια μορφής κεφάλαιο: το μέγιστο ποσοστό των εργαζομένων ή, καλύτερα, των αθροιστικά αφιερωμένων ανθρωποωρών στην εργασία (ωρών κατανάλωσης πνευματικής και σωματικής ενέργειας προς τη δημιουργία γνώσης και αγαθών) είναι ενταγμένο σε επιχειρήσεις που λειτουργούν με κεφαλαιοκρατικά κριτήρια και νόρμες (σαφώς εξελισσόμενες βήμα-βήμα με την επιστημονική και τεχνολογική ανάπτυξη, ωστόσο στις βασικές τους μορφές αναλλοίωτες από τις πρώτες φάσεις του καπιταλισμού) και έχει ως μοναδικό σκοπό την παραγωγή προϊόντων ή την παροχή υπηρεσιών έναντι της ανταλλακτικής τους αξίας, της τιμής που η αγορά προσφέρει για αυτά τα προϊόντα ή υπηρεσίες (αγαθά ή εμπορεύσιμα αγαθά ή εμπορεύματα).

Οι σχέσεις της εργασίας μου όλα αυτά τα χρόνια με το εκάστοτε αγαθό που η εκάστοτε επιχείρηση για την οποία εργάστηκα παράγει (και χρησιμοποιώ τη λέξη αγαθό για να χαρακτηρίσω το σύνολο των εμπορεύσιμων προϊόντων και υπηρεσιών που παράγονται ή προσφέρονται προς κατανάλωση), οι σχέσεις μου με το κεφάλαιο, προϊστάμενους και συνεργάτες, αφεντικά, εργάτες και υπαλλήλους, προμηθευτές και πελάτες, είναι λογικό να απασχολεί: περισσότερο ως μοχλός κατανόησης όλων αυτών των σχέσεων και αντιθέσεων που με περιζώνουν, της εργασίας και του κεφαλαίου, του κέρδους και του μισθού, της αξίας που παράγεται, ανταλλάσσεται και καταναλώνεται. Σχέσεων διαρκών και καθημερινών που απορροφούν πολλές φορές ασυνείδητα την ύπαρξη μας, μέχρι και των άκρων της πλήρους αποξένωσης από εαυτούς και οικείους στη διάρκεια μιας ζωής σηματοδοτούμενης από περιόδους boom & bust, οικονομικών κρίσεων και υφέσεων ή τεχνολογικών επαναστάσεων και ταχείας ανάπτυξης, κοινωνικών και πολιτικών αναταραχών και πολέμων με οικονομικά κατά κανόνα κίνητρα. Ανάμεσα στις ίσως πολύ σημαντικότερες στιγμές με την οικογένεια και τους φίλους, του κόσμου των συναισθημάτων ή της ατομικής αντανάκλασης και περισυλλογής, της αυτοσυνείδησης. Εξαιτίας όλων αυτών των φαινομένων που περιστρέφονται γύρω από την εργασία, το χρήμα, την αξία που παράγεται και καταναλώνεται, διαμορφώθηκε και πλάστηκε, σε πολλές περιπτώσεις άλλαξε εντελώς ο ρους της ζωής πρώην συνεργατών, φίλων και συγγενών.

Όλες αυτές οι σκέψεις και προβληματισμοί ξεκίνησαν στα φοιτητικά χρόνια από αναγνώσεις βιβλίων και συγγραμμάτων των κλασσικών της πολιτικής οικονομίας, κατά κύριο λόγο της κριτικής της πολιτικής οικονομίας του καπιταλισμού από τον Marx και της παράλληλης, έντονης πολιτικής «ζύμωσης» εκείνων των χρόνων. Πριν ακόμα ενταχτώ και βυθιστώ στις παραγωγικές σχέσεις του κόσμου γύρω μου. Συνεχίστηκαν σχεδόν αδιάλειπτα από τότε, έχοντας πλέον ενταχθεί στην παραγωγή, έχοντας γίνει, χωρίς σημαντική αντίσταση, επίσης καταναλωτικό όν: σε μιαν ατέρμονη προσπάθεια να κατανοήσω βαθύτερα το πως «γυρίζει ο τροχός», ποιος είναι ο ρόλος και η θέση μας σε αυτό το πλέγμα των σχέσεων παραγωγής και κατανάλωσης.

Τα περισσότερα που διατυπώνονται παρακάτω έχουν ήδη διαπιστωθεί και εκφραστεί, στην μια μορφή ή την άλλη, από διαφορετικές αφετηρίες και απόψεις, από τους κλασσικούς της πολιτικής οικονομίας, όπως οι Smith, Ricardo, κ.α., τους Marx και Engels, βεβαίως, και άλλους μαρξιστές ή μεταμαρξιστές ή και φιλελεύθερους φιλόσοφους και οικονομολόγους.  Ήταν στο παρελθόν αντικείμενο θερμών πολιτικοοικονομικών και φιλοσοφικών συζητήσεων, συνήθως «μεταξύ αχλαδιού και κρασιού», πάντα με την απλοϊκότητα, προχειρότητα, αλλά και αμεσότητα που η προφορική επικοινωνία και διάλογος προσφέρει. Εδώ και χρόνια έγιναν αναπόφευκτα αντικείμενο διαλόγου και διαφωνιών στο διαδίκτυο. Απλώς ήθελα με τις παρακάτω γραμμές και προς ίδιον κυρίως όφελος, να βάλω όλες αυτές τις σκέψεις σε μια σειρά και τάξη, και να συμβιβάσω και συμφιλιώσω τα διαβάσματα και τις ιδέες που τρύγησα από βιβλία και συνανθρώπους μου και από την εμπειρία της ζωής και της δουλειάς μου.