Ιστορικές Τάσεις στον Καπιταλισμό - 4 Το κοινωνικό κεφάλαιο (Δ)

ΡυθμOI συσσώρευσης κοινωνικοY κεφαλαίου και MEσο ποσοστό KEρδουΣ

Συνεπώς, ο ρυθμός αύξησης του GPD είναι ανάλογος του ποσοστού υπεραξίας που παράχθηκε προς το συνολικό κοινωνικό κεφάλαιο, όπως ορίσθηκε και συντίθεται παραπάνω, και εκφράζει τους ρυθμούς συσσώρευσης αυτού του κοινωνικού κεφαλαίου. Ο λόγος αυτός της κοινωνικής υπεραξίας προς το κοινωνικό κεφάλαιο αναλογεί αναγκαστικά στο μέσο ποσοστό κέρδους των παραγωγικών επιχειρήσεων, αυτών δηλαδή που παράγουν αξία και υπεραξία·οι τελευταίες αποτελούν τον υποκείμενο συντελεστή, την κινητήρια δύναμη παραγωγής αξία και συσσώρευσης ατομικού και κοινωνικού πλούτου, στη βάση πάντα της εργασιακής θεώρησης της αξίας.

Το παρακάτω γράφημα δείχνει τους ρυθμούς αύξησης αυτού του κεφαλαίου και εμφανίζει πτωτικές τάσεις, σε αντιστοιχία προφανώς με τις πτωτικές τάσεις του μέσου ποσοστού κέρδους των παραγωγικών κεφαλαίων την τελευταία πενηντοκανταετία, μια περίοδο σχετικά ειρηνικής συνύπαρξης μεταξύ των χωρών του αναπτυγμένου καπιταλισμού.

Συμπληρωματικά με το GPD, η ιστορική πορεία άλλων παραμέτρων είναι επίσης ενδεικτική της πτωτικής τάσης του μέσου ποσοστού κέρδους. Επιγραμματικά αναφέρω: (α) Τα επιτόκια, όπως καθορίζονται από τις κεντρικές τράπεζες σε κάθε χώρα: “Profit is so fluctuating, that even in a particular trade, even more in trades in general, it would be difficult to state the average rate of it… The market rate of interest will lead us to form some notion of the rate of profits, and the history of the progress of interest afford us that of the progress of profits.” (Smith 2014), αλλά με τις σημαντικές επιφυλάξεις όπως διατυπώθηκαν από τον Ricardo και, λαμβάνοντας υπόψιν τις παραμορφώσεις που η πολιτική κυβερνήσεων μπορεί να δημιουργήσει: “If the market rate of interest could be accurately known for any considerable period, we should have a tolerably incorrect criterion, by which to estimate the progress of profits. But in all countries, from mistaken notions of policy, the State has interfered to prevent a fair and free market of interest… The rate of interest, though ultimately and permanently governed by the rate of the profit, is however subject to temporary variations from other causes.” (Ricardo 1821). (β) Θα πρόσθετα το κατά τη γνώμη μου λιγότερο αξιόπιστο μέτρο που παρέχουν οι εκτιμήσεις της αγοράς των ρυθμών συσσώρευσης των net asset value των επιχειρήσεων, δηλαδή της χρηματιστηριακής αξίας των επιχειρήσεων, και εκφράζεται προσεγγιστικά πάντα από τους κάθε λογής χρηματιστηριακούς δείκτες. 

Άρα, από τις ενδείξεις που ιστορική πορεία μακροοικονομικών μεγεθών, επιτοκίων κεντρικών τραπεζών και της χρηματιστηριακής αξίας των κεφαλαίων διαγράφεται ιστορικά μια πτωτική τάση του μέσου ποσοστού κέρδους, του λόγου της υπεραξίας που η κοινωνία παράγει, προς το συνολικό κοινωνικό κεφάλαιο, το άθροισμα του σταθερού και μεταβλητού μέρους. Το αν αυτή η ιστορική τάση του μέσου ποσοστού κέρδους οφείλεται είτε στην αλλοίωση της οργανικής σύνθεση του κεφαλαίου υπέρ του σταθερού μέρους του σε σχέση με το μεταβλητό (κόστος εργασίας) λόγω κύρια της μηχανοποίησης και αυτοματοποίησης της παραγωγής (κατά τη μαρξιστική αξίωση), είτε στην αύξηση της ανταλλακτικής αξίας της παραγωγικής εργασιακής ισχύος, είτε στη διοχέτευση μέρους της υπεραξίας (μέσω της κρατικής φορολογίας κ.ά.) στην κατανάλωση και μη παραγωγικές δραστηριότητες, είτε συνδυασμό αυτών των συντελεστών, αν και δεν επαληθεύει την εμπειρική μαρξιστική πρόταση, ωστόσο δεν διαψεύδει τη διαπίστωση αυτής της ιστορικής τάσης. Το ερώτημα που τίθεται: τι σημαίνει για το μέλλον του παγκοσμιοποιημένου πλέον καπιταλισμό αυτή η πτωτική τάση;