Κράτος και Κοινωνία των Πολιτών - 1 Κράτος & κράτος (πολιτική κοινωνία ή εξουσία) & η διαλεκτική σχέση με την κοινωνία

Την έννοια του σύγχρονου Κράτους την αντιλαμβανόμαστε συνήθως ως ένα σύνολο πολιτικών και γραφειοκρατικών, νομικών, δικαστικών, κατασταλτικών και σωφρονιστικών δομών, συστημάτων άμυνας και ασφάλειας, υποσυστημάτων εκπαίδευσης, υγείας και κοινωνικής πρόνοιας και ασφάλισης, δημόσιων υλικών υποδομών, το οποίο εγείρεται υπεράνω μιας κοινωνίας και της οικονομίας της· μιας κοινωνίας με σχετικά ομογενή εθνικά χαρακτηριστικά, όπως φυλετικές καταβολές, γλώσσα, αρκετές φορές θρησκεία, ή και την τυπική, και προϋποθέτει την κομφορμιστική υπακοή σε ένα σύμβολο-μονάρχη ή την καταναγκαστική σε έναν δικτάτορα ή, συνήθως, την αποδοχή ενός αντιπροσωπευτικού, αστικοδημοκρατικού συστήματος, όπως αυτό υπαγορεύεται στις τυπικές του λεπτομέρειες από ένα σύνταγμα· το Κράτος με την παραπάνω γενική του σημασία είναι οριοθετημένο γεωγραφικά, και συνυπάρχει με άλλα Κράτη. Με μια σχετική έννοια το Κράτος-Έθνος, η χώρα, αναγνωρισμένη μερικώς ή παγκοσμίως, αντιστοιχεί πλήρως στο οριοθετημένο Κράτος. Το Κράτος είναι η πλήρης έκφραση της κοινωνίας εντός του, δηλαδή των πολιτών από τους οποίους απαρτίζεται και των οποίων, στην εξελιγμένη αστικοδημοκρατική μορφή των δυτικών κοινωνιών τουλάχιστον, δικαιώματα και υποχρεώσεις ρητά υπαγορεύονται από το σύνταγμα και τους νόμους του. Σε εξαιρετικές μορφές δικτατορικών ή παρεμφερών καθεστώτων τέτοια δικαιώματα και υποχρεώσεις επιβάλλονται και «εγγυώνται» κατά το δοκούν από μιαν μη αντιπροσωπευτική αρχή και εξουσία. Το Κράτος με αυτήν την κοινή έννοια που του αποδίδουμε είναι η ικανή και αναγκαία συνθήκη ύπαρξης, το sine qua non της κοινωνίας. 

Μια περισσότερο αναλυτική (διαλεκτική) προσέγγιση της έννοιας του Κράτους οδηγεί στη διαπίστωση ότι αυτή η εξίσωση (ή λογική σχέση ισοδυναμίας) που ουσιαστικά ταυτίζει (ή ισοδυναμεί) το κράτος με το έθνος-χώρα και την κοινωνία των πολιτών εντός των ορίων της είναι απλουστευτική. Το πρώτο βήμα στην αποσύνθεση της έννοιας του Κράτους  – δηλαδή αυτής της  φαινομενικά συμπαγούς και αδιάρρηκτης ενότητας ή σύνθεσης (που από μία άποψη επιβλήθηκε ως “false conscience”  του καπιταλιστικού οικονομικού συστήματος πάνω στο οποίο έχει ιστορικά οικοδομηθεί) του έθνους- κοινωνίας και της εξουσίας επιχειρήθηκε από τον Gramsci: το κράτος (με μικρό ‘κ’ τώρα) πλέον αντιστοιχίζεται σε και αντιμετωπίζεται ως μια αποκλειστικά πολιτική οντότητα (φαινόμενο) και κοινωνία (political society). Αυτό το κράτος, λοιπόν, σε συνδυασμό με ένα συμπαγές, κεντρικό σύστημα δομών εκτελεστικής, νομοθετικής και δικαστικής εξουσίας στην κορυφή του, όχι απαραίτητα αυτόνομων, κατ’ επέκταση και προέκταση ορίζει και ελέγχει υποσυστήματα (όπως της άμυνας, αστυνόμευσης, κοινωνικής ασφάλισης, υγείας και εκπαίδευσης, κτλ.) και έχει υπερυψωθεί και επιβληθεί (είτε με αστικοδημοκρατικές, φορμαλιστικές διαδικασίες, είτε με εξαναγκασμό και βία, αλλά πάντα ως αποτέλεσμα ιστορικών διεργασιών) με τη συγκατάβαση και συμφωνία των κυρίαρχων οικονομικά τάξεων και, στις περισσότερες σύγχρονες ιστορικά εκδοχές του, διαμέσου κάποιου ιστορικού συμβιβασμού κυρίαρχων και υποτελών τάξεων και στρωμάτων ή ομάδων που ακολουθεί μιαν οικονομική κρίση ή έναν πόλεμο. 

Ωστόσο, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι αυτή η διάκριση, ανάμεσα στην πολιτική κοινωνία και την κοινωνία των πολιτών είναι απλά μεθοδολογική και όχι οργανική. Με άλλα λόγια, πρόκειται περί μιας διαλεκτικής σχέσης δύο φαινομενικά διακριτών στοιχείων, σχέσης αλληλεξάρτησης, αλληλοεπίδρασης, συμπλοκής και διαπλοκής· το Κράτος αναγκαία υφίσταται ως ενότητα και ώσμωση των δύο (του κράτους, δηλαδή της πολιτικής κοινωνίας ή εξουσίας και της κοινωνίας των πολιτών), η ενότητά τους είναι αδιάσπαστη και το ένα δεν μπορεί να υπάρξει δίχως το άλλο· το Κράτος από μια χεγκελιανή άποψη είναι η διαλεκτική ενότητα της πολιτικής κοινωνίας και της κοινωνίας των πολιτών. Στη πολιτική κοινωνία ή κράτος, λοιπόν, αποδίδεται μια στενότερη σημασία από αυτήν του Κράτους. Το Κράτος υφίσταται ως σύνθεση της υπερδομής που αποκαλούμε πολιτική κοινωνία (ή απλά κράτος) από τη μια μεριά, και της κοινωνίας των πολιτών από την άλλη. Το κράτος προϋποθέτει την κοινωνία των πολιτών· η κοινωνία των πολιτών αναδεικνύει ή αποδέχεται το κράτος ή, σε πολλές περιπτώσεις, υποτάσσεται αναγκαστικά (δια του εξαναγκασμού και της βίας σε μια δικτατορία, κομματική φράξια, κτλ.) σε αυτό.