Wednesday, July 22, 2026

47 - Στο Λούκι της Δουλειάς

Στους επόμενους μήνες αρμένιζα τα πελάγη μιας λησμονημένης καθημερινότητα, που καλύπτει μεγάλο κομμάτι του χρόνου της ζωής -ίσως το μεγαλύτερο: καθημερινότητα, από  την μια μεριά, ενός κατ’ επίφαση οικογενειάρχη, αλλά κατ’ ουσία μοναχικού και μάλλον ιδιόρρυθμου ανθρώπου που διάβαινε το κατώφλι της ωριμότητας, από την άλλη του αφοσιωμένου σε μια-και-μισή, όχι και τόσο ένδοξη δουλειά, αν και η κύρια από αυτές θα συνέβαλλε σε μια μονεταριστικά προσοδοφόρα καριέρα στον πολυεθνικό εταιρικό κουρμπέτι. Η εταιρία και η θυγατρική της στο Reading είχαν καβαλήσει και αυτές το καλάμι των νέων τεχνολογιών, που σε λίγα χρόνια θα γινόταν η φούσκα που θα έσκαγε στα μούτρα πολλών -συναδέρφων, επίδοξων μεγιστάνων επενδυτών, σπεκουλαδόρων. Για την ώρα, χωρίς την παραμικρή υποψία για το πως και πότε θα τελείωνε το πάρτι, τα κεφάλαια έρρεαν άφθονα, οι μισθοί έπαιρναν κατακόρυφη ανιούσα. Και οι περισσότεροι από εμάς, παρά και πίσω από γκρίνιες και καταναγκασμούς από ένα απρόσωπο και δυναστικό κεφάλαιο και τα ξένα και ντόπια αφεντικά πάνω από τα κεφάλια μας, που απαιτούσαν παραγωγικότητα για παραγωγή και κυρίως κέρδη, κατά βάθος απολαμβάναμε το χρηματικό «κίνητρο», τις απολαβές και τα bonus, και την σχετική προσωπική ευμάρεια που έφερναν.  Άνθρωποι έρχονταν, προσελκυσμένοι την έκσταση του χρήματος και απέρχονταν για κάπου αλλού όπου ο πήχης των αποδοχών ήταν ψηλότερα.

Ο καινούργιος «γενικός» που το γιαπωνέζικο διευθυντήριο τοποθέτησε με την προσδοκία του ποιοτικού άλματος κερδοφορίας και ανοίγματος του δρόμου στη νέα πραγματικότητα (νέα εποχή, για την παρουσία της εταιρίας στην Ευρώπη) ήταν ένας άχρωμος και άοσμος ξανθός, με άσχημο πρόσωπο, περίεργη φωνή και ένα ιδιόρρυθμο χιούμορ. Συστήθηκε με αρκετό μπραβάντο, αφού πήδηξε με αξιοθαύμαστο άλμα πάνω ένα από τα άδεια γραφεία κοντά μου για να μιλήσει στην μάζωξη των εργαζομένων του ορόφου γύρω του. Χόμπι του ήταν η αεροπλοΐα και το χρησιμοποίησε μεταφορικά στην ομιλία για να περάσει κάποιο μήνυμα που δεν πολυκατάλαβα ή, ίσως, για να εντυπωσιάσει για το θάρρος και τον ενθουσιασμό του και να εμπνεύσει κύρος και σεβασμό. Τον παρθενικό του λόγο τον δεχτήκαμε οι περισσότεροι σαστισμένοι και με κάποια κρυφή θυμηδία: δεν κατάφερε να παρακινήσει, πόσο μάλλον να ενθουσιάσει, ενώ αντίθετα έσπειρε τους πρώτους σπόρους ανησυχίας για το μέλλον του κέντρου μας στα σχέδια της μητρικής και ένα παγκόσμιο αδυσώπητα ανταγωνιστικό πλαίσιο. Τα λεφτά, για την ώρα τουλάχιστον, θα συνέχιζαν να ρέουν και αυτό είχε σημασία. Έπρεπε όμως να δείξουμε αποτελέσματα και μάλιστα σύντομα στα μεγάλα βλοσυρά αφεντικά εξ Άπω Ανατολής.  

Σύντομα η «τεχνολογική» ομάδα του Nigel προσάρτησε ένα νέο μηχανικό, πρόσφατο απόφοιτο με Master, που κάθισε στο γραφείο απέναντί μου. Ο Νορβηγός Olaf προσλήφθηκε για να συνεχίσει το έργο που είχα ξεκινήσει, υπό την επίβλεψη, κυρίως όμως για να διευρυνθεί η ομάδα του Keith, για να δείξει «ανάπτυξη» με αριθμούς. Ο Olaf παρά το πολιτιστικό μας χάσμα έφερε ένα φρέσκο αεράκι κοντά μου. Ήταν κάποιος για κάποια ψιλή τετ-α-τετ κουβέντα στην διάρκεια της αργόσυρτης ημέρας, κυρίως για Αγγλία και ποδόσφαιρο, που όλοι χρειαζόμαστε και μου έλειπε, καθώς οι Allen και Nigel δίπλα μου, στις συζητήσεις τους συνήθως με αγνοούσαν. Όπως ο Olaf έφερε και την απαλλαγή από το βάρος που κουβαλούσα ως ο πιο πρόσφατος προσειλημμένος στο group.  Αλλά ο Olaf έφυγε γρήγορα, παραιτήθηκε μόλις μετά από μερικούς μήνες, για κάτι ανώτερο και καλύτερο - αρχικά για την πατρίδα του, πριν επιστρέψει ως manager πλέον μετά από καιρό στο Λονδίνο. Τον αντικατέστησε ο Rupert, γόνος μιας σχετικά εύπορης οικογένειας από το Solihull -ενός από τα  πλούσια προάστια του Birmingham. O Rupert ήταν κοντός αλλά εύσωμος, με στρογγυλή προτεταμένη κοιλιά, προφανώς φουσκωμένη από την κατάχρηση μπύρας στη φοιτητική του ζωή, και ήταν από την πρώτη μέρα ομιλητικός και άνετος με το ανθρώπινο περιβάλλον· είχε, με άλλα λόγια, τον αέρα και μια κοινωνική παρουσία και ευρυχωρία αντίθετη από αυτή που έδειχνε ο υποφαινόμενος. Συναναστροφές και κουβέντες με συναδέρφους γρήγορα μετατόπισαν την αφοσίωση και εστίαση του στο αντικείμενο της εργασίας από το επίκεντρο των ασχολιών του στις εργάσιμες ώρες. Από τις πρώτες βδομάδες προπαγάνδισε στο group την διεκδίκηση «ευέλικτου ωραρίου», φαινομενικά ασυμβίβαστο με πρακτικές της γιαπωνέζικης μητρικής εταιρίας. Μου φαινόταν παράξενο ένας πρωτάρης εργαζόμενος που μόλις αποφοίτησε να διεκδικεί κάτι τέτοιο από τις πρώτες μέρες του στην δουλειά, πριν ακόμα αποδείξει τις ικανότητες του σε αυτήν. Στα μάτια μου τουλάχιστον υποδήλωνε έλλειψη εργασιακού ήθους. Μιλούσε χωρίς ενδοιασμούς, με μένα απέναντί του και άλλους συναδέρφους, περί της ανάγκης να βρει φιλενάδα και γυναίκα και για τo internet dating που, στα σπάργανά του ακόμα, ο ίδιος πρωτοποριακά εξερευνούσε ακόμα και σε ώρες δουλειάς· για τα «τυφλά» ραντεβού και τις συχνές κατραπακιές σε αυτά, που όμως πάντα διηγούνταν με στωικότητα και εύθυμη διάθεση· για τα ωροσκόπια που διάβαζε, ερμήνευε και πίστευε, και χρησιμοποιούσε για να σχηματίσει το χαρακτήρα του καθενός μας στο group· για το χόμπι του που ήταν ατέλειωτες ώρες στο γυμναστήριο να σηκώνει βάρη. Στο τελευταίο, και στη μπύρα, βρήκε δυο κοινά ενδιαφέρονται με τον Ferdie και έγιναν οι δυο μυώδεις κολλητοί. Ο Rupert, τοποθετημένος, όπως και ο Olaf, με ανορθόδοξο τρόπο υπό την επίβλεψή μου από τον Keith, έδειξε ελάχιστο ενδιαφέρον για ο,τιδήποτε τεχνικό που αφορούσε την ομάδα και το έργο της: δήλωνε ότι αποκλειστικός του στόχος εξαρχής ήταν να γίνει manager, να «διοικεί». Στον πρώτο κύκλο απολύσεων, καθώς  επίδοξοι και πραγματικοί managers πληθύνονταν, ώστε οι ονομαστικά «αρχηγοί» να συγκρίνονται με τον αριθμό των απλών «Ινδιάνων», σε ένα κέντρο έρευνας και ανάπτυξης που γρήγορα μεταμορφωνόταν σε υδροκεφαλικό, ο Rupert μοιραία ήταν από τους πρώτους που έχασε τη δουλειά του. Το δέχτηκε και αυτό, όπως όλα τα όσα συνέβαιναν γύρω μας, με ένα χαμόγελο και χιούμορ, όπως και τις «χυλοπίτες» από τα ραντεβού του. Έμαθα εκ των υστέρων ότι το πείσμα και επιμονή του και στα δύο αυτά μέτωπα απέδωσαν καρπούς. Σύντομα μετά την απόλυση από την εταιρία μας, έγινε manager, κατά τα φαινόμενα, βρήκε γυναίκα-σύντροφο.

Μετά από ένα χρόνο, η ζωή στην δουλειά πήρε την ανιούσα: διαδοχικές προαγωγές, θεαματική αύξηση αποδοχών, αυτοκίνητο. Τα χρήματα γίνονται φετίχ, που όταν ικανοποιείται με την συσσώρευση και αβγάτισμα τους, πέρα από αισθήματα ευδαιμονίας και ασφάλειας, προσδίνουν αισιοδοξία για το μέλλον, φτερά να  πετάξουμε σε ανοιχτούς ουρανούς. Αγόρασα σπίτι, ανέβηκα στο πρώτο σκαλί αυτού του σπουδαίου που στην Αγγλία το λένε ‘property ladder’. Έγινα, ο πρώην κομμουνιστής, ιδιοκτήτης διαμερίσματος σε πολυτελές κόμπλεξ κατοικιών έξω από το Reading. Ένιωσα το αίσθημα μιας εκπλήρωσης, έστω πρόσκαιρης, αν όχι και ολοκλήρωσης. Άλλωστε, το κυνήγι του χρήματος και της περιουσίας δεν έχει τελειωμό: πάντα θα υπάρχει ο πλουσιότερος, με καλύτερο και μεγαλύτερο σπίτι και αυτοκίνητο. Κατά βάθος γνώριζα ότι το κυνήγι της υλιστικής ευμάρειας, πέρα από την ικανοποίηση των βασικών αναγκών, απομακρύνει τον άνθρωπο από την ουσία της ύπαρξης του, τον αποστεώνει και αποξενώνει, αλλά το ρεύμα παρασύρει ακόμα και αμετανόητους κομμουνιστές.

Το ότι εκείνο το διαμέρισμα δεν θα το μοιραζόμουν με την J και το μικρό μου γιο δημιουργούσε εύλογες ενοχές, όπως ενοχές δημιουργούσαν και οι επισκέψεις ρουτίνας στο Birmingham-από πατρικό και συντροφικό καθήκον κυρίως, στο Birmingham, από την απόσταση της καινούργια μου βάση, χωρίς άμεση προοπτική συμβίωσης. H συνήθης επωδός και δικαιολογία στους διαπληκτισμούς, που είχαν αφετηρία το υπαρκτό θέμα της απόστασης και οικογενειακής μου αποστασιοποίησης ή, όπως το έβλεπε η J, «την εγκατάλειψη της από μένα να μεγαλώσει μόνη το γιό μας» ήταν οι επαγγελματικές υποχρεώσεις και η οικονομική αναγκαιότητα: έπρεπε να δουλέψω σε μια για μένα ξένη χώρα, για να ζήσω και να υποστηρίξω, τουλάχιστον οικονομικά, το μεγάλωμα και τις ανάγκες του A. «Ας μην υποτιμούμε τις υλικές ανάγκες των ανθρώπων και την δουλειά που απαιτείται για να τις ικανοποιήσει. Δουλειά και χρήμα βρίσκονται στον πυρήνα της ματεριαλιστικής κοινωνίας.» Στην πραγματικότητα είχα απομονώσει και περιχαρακώσει την ύπαρξη μου, κοίταζα την καριέρα μου, ικανοποιούσα πρωτίστως δικές ανάγκες, μετρούσα και σώρευα τον παρά -κρυφά από άλλους, για το αβέβαιο μέλλον ή την βροχερή από υλιστική άποψη μέρα (μια μέρα που όπως αποδείχτηκε εκ των υστέρων δεν ήρθε ποτέ), και τις βασικές και μετρημένες ανάγκες του A, κατά κάποιο τρόπο, ως δευτερεύουσα υποχρέωση που όμως με συνέπεια και στην εντέλεια ικανοποιούσα. Οι εντυπώσεις από αυτήν την πραγματικότητα που είχα περιβάλλει τον εαυτό μου εκείνη την περίοδο, που γινόταν περιστασιακά αντιληπτή από την J, και ίσως άλλων ανθρώπων γύρω μας, συσσωρευόταν με το πέρασμα του χρόνου, σχημάτιζαν αναχώματα απογοήτευσης, ματαίωσης, και περιστασιακά ξεσπασμάτων οργής και βίαιες συγκρούσεις.

46 - Eξ Αποστάσεως

 Ναι, υποτίθεται ότι απόκτησα γιο και έγινα οικογενειάρχης -τρόπον τινά καθώς λένε, αλλά πολλά δεν άλλαξαν στην ζωή μας. Πηγαινοερχόμουν σαββατοκύριακα στο Rubery, εκεί που πρωτογνώρισα την J και γεννήθηκε ο Α. Χαιρόμουν την J και το μωρό A. Tα μεγάλα ολοστρόγγυλα γαλανά μάτια, ορθάνοιχτα πάνω από την ρόγα που από νωρίς είχε εθιστεί με κοιτούσαν σοβαρά. Εκ των υστέρων πίστευα ακράδαντα, ότι τον ήθελα και ήταν ευλογία στην ζωή μου, και τον αγαπούσα με τρόπο που ένας πρωτάρης πατέρας αγαπάει το παιδί του, παρόλο που δεν είχα ιδέα τι ακριβώς στοιχειοθετεί πατρική αγάπη και πως εκδηλώνεται με τις νόρμες της κοινωνίας στην οποία είχα  ενταχθεί ως μετανάστης και της κουλτούρας της. Ξάπλωνα στον καναπέ τα μεσημέρια του χειμώνα, τον πλάγιαζα στο στήθος μου, παίρναμε μαζί τον απογευματινό μας υπνάκο. Άλλες φορές τον έφερνα στο διπλό κρεβάτι δίπλα μου. Παίζαμε με τις ρόγες και τα μωρουδιακά παιχνίδια του, τον έκανα να χαμογελάει και να γελάει με μορφασμούς και αυτοσχέδιες χαζαμάρες. Τον κουβαλούσα, περήφανος χαζομπαμπάς από την χάρη και την ζωηράδα του, στα χέρια μου, στο καροτσάκι και καλάθι του, στα  pubs, στα πάρκα και αλλού. Δεν χόρταινα να κοιτάζω τα τεράστια μπλε μάτια του.

Αλλά τις μέρες της βδομάδας και κάθε βδομάδας του προσεχούς μέλλοντος, βρισκόμουν μακριά: ανάμεσα στην δουλειά και το «εργένικο» διαμέρισμα του ενός υπνοδωματίου που είχα νοικιάσει. Αυτή η κατάσταση μιας εξ αποστάσεως πατρότητας έμελλε να διαρκέσει χρόνια. Και η παρατεταμένη στον χρόνο φυσική απόσταση έγινε μια από τις αιτίες, όπως θα ήταν λογικό, μιας ψυχολογικής απομάκρυνση από τον Α καθώς μεγάλωνε, αντιπαραθέσεις και συναισθηματικούς κυκλώνες ανάμεσα σε μένα και τη J, και αργότερα στην εφηβεία και την ενηλικίωση ανάμεσα σε μένα τον Α, με πιθανή αφετηρία τα υποσυνείδητα απωθημένα και την απόσταση εκείνων των πρώτων χρόνων. Σώρευσε με τον καιρό το βάρος από έναν σωρό ενοχές που τις κουβαλάω μέχρι σήμερα. Τις ενοχές που με κυρίευαν και κατέτρεχαν εκείνο τον καιρό που το μωρό γινόταν νήπιο και το νήπιο παιδί, επιχειρούσα να τις αλαφρύνω προσωρινά με τεχνητούς τρόπους: με το να μη χαλάω χατίρια στον A, με το να υπομένω εξευτελιστικούς διαπληκτισμούς με τη J, που συνήθως με έβρισκαν συνήθως στον ρόλο του θύματος και του απολογητή. Είπα πολλά «φεύγω χωρίς επιστροφή» καταμεσής του σαββατοκύριακου με την J να ουρλιάζει και τον Α να κλαίει, και μετά από λίγο καιρό, να συγχωρώ, να μονιάζουμε και να μαλακώνει η καρδιά μας, πριν επιστρέψω ξανά στην αγκαλιά τους μετά από μια-δυο βδομάδες. Πάντα με δάκρυα στην θέα των ματιών του Α έφευγα, πάντα με λαχτάρα γυρνούσα. «Που ήταν ο πατέρας του ωσάν μικρό παιδί που μεγάλωνε και τον ήθελε και χρειαζόταν κάθε μέρα;» αναρωτιόμουν επανειλημμένα -ανώφελα για όλους τους εμπλεκόμενους.

Τελικά διαπίστωσα ότι λύτρωση από αυτό το φορτίο των ενοχών είναι αδύνατη· μόνον παροδικές και περιστασιακές ελαφρύνσεις δίνουν μια προσωρινή ανάπαυλα στην ψυχή. Μια ακόμα κοινοτοπία να πούμε: το παρελθόν δεν αλλάζει, ο χρόνος κυλάει μονοτονικά σε μια μόνο κατεύθυνση. Καλά πάντα θα ήταν, όταν ζούμε ένα παρόν, να συλλογιζόμαστε πως αυτό το παρόν θα επηρεάσει και προβληθεί στο μέλλον ως παρελθόν. Αλλά το τελευταίο, το πώς το μέλλον διαμορφώνεται μέσα από επιλογές και πράξεις του παρόντος είναι τόσο δύσκολο, όσο δύσκολη είναι και μια έστω και κατά προσέγγιση πρόβλεψη του μέλλοντος στον χαοτικό κόσμο που ζούμε. Ίσως, τελικά, τέτοιοι συλλογισμοί να μην έχουν πρακτική σημασία. Ίσως, να γίνονται εμπόδιο το να ζούμε το εδώ και τώρα.

Τη γέννηση του A οι γονείς μου θα την μάθαιναν με καθυστέρηση και μάλιστα όχι από μένα, αλλά από τον Αδερφό. Καμιά έκπληξη με μιαν ακόμα ακραία έκφραση κρυψίνοιας εκ μέρους μου· έφταιγε ο χαρακτήρας μου, έφταιγε οι χαρακτήρες και η νοοτροπία τους, έφταιγαν προβληματικές οικογενειακές σχέσεις -που ως ένα βαθμό αποτελούν αντανάκλαση κοινωνικών σχέσεων και μιας εθνικής και ταξικής κουλτούρας. Η ανακοίνωση του ερχομού του Α στον κόσμο έγινε σε ανύποπτο χρόνο, στην δεύτερη επίσκεψη των γονιών στην Αγγλία την άνοιξη του 1997. Ενημέρωσα τον Αδερφό για την J και τον A, με δόσεις παραποίησης, όπως το ότι ήταν μητέρα ενός μόνον κοριτσιού από τον προηγούμενο γάμο, περί κάποιας φανταστικής επαγγελματικής και οικονομικής κατάστασης της, εν ολίγοις στοιχεία που, εξαιτίας μιας μικροαστικής νοοτροπίας που είχε διαποτίσει συμπεριφορές και σκέψεις μας, ήξερα ότι μετρούσαν στην εκτίμηση της αξία ενός προσώπου από την γενιά των γονιών μου. Ήταν ψέματα και παραποιήσεις που περιοδικά ανακύκλωνα και εξωράιζα, καθώς πολλές φορές έμπλεκα σε αντιφάσεις. Τελικά εκείνα τα ψέματα δεν έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση προς το καλύτερο ή το χειρότερο των ενδοοικογενειακών μας σχέσεων. Ίσως, με τα οικογενειακά δεδομένα και πατροπαράδοτη νοοτροπία, να ήταν αναγκαία για μια πρόσκαιρη γαλήνη και ηρεμία στις σχέσεις μιας διευρυμένης πλέον οικογένειας.

Έφερα με το αυτοκίνητο τους δυο γονείς στο Birmingham, στο Rubery. Παρά τις αντιρρήσεις της J, αφήσαμε τα κορίτσια στο σπίτι, και πήγαμε στο γειτονικό pub, όπου οι γονείς γνώρισαν τη μάνα του πρώτου εγγονιού και τον λίγων μηνών όμορφο και χαριτωμένο A, μέσα από μια πρωτόγνωρη κατάσταση δισταγμών και αμηχανίας που βρισκόμουν, που κάπως έσπαζε με την ομιλητικότητα σε ανενδοίαστα Αγγλικά, τα ευφυολογήματα και αποφθέγματα ο Πατέρας, όπως πάντα ο μόνος άνετος σε τέτοιες  περιστάσεις. Από εκείνο το απόγευμα στο pub των Lickey Hills, θυμάμαι την έκφραση αποδοκιμασίας για το φαγητό, το chicken curry που παράγγειλα για τον Πατέρα («Δεν τρώγεται αυτή η ανοστιά!») και την μάλλον προσποιητή συμπάθειας της Μάνας προς την J, εκπεφρασμένη με έναν γνώριμο προ-κατασκευασμένο στόμφο («Τι αιθέριο πλάσμα αυτή η J!») Το πιάτο του Πατέρα το άλλαξα με το δικό μου, που επίσης δεν του άρεσε. Το δε σχόλιο της Μάνας πέρα από το την εμφανή σε μένα προσποιητή υπερβολή, υπέθεσα ότι ίσως κάλυπτε εντελώς διαφορετικά εντυπώσεις και αισθήματα· και θυμήθηκα το άγαρμπο προξενιό που είχε επιχειρήσει με την άσχημη κόρη της φίλης και κουμπάρας της. Θα ξαναβρισκόμασταν όλοι το επόμενο Σαββατοκύριακο όταν έφερα την J, στην ξανθιά νεανική μητρότητα της, με τον από τότε ζωηρό A ακουμπισμένο στη λυγερή της μέση, στο μικρό μου διαμέρισμα στο Reading. Το ξανθό, γαλανομάτικο γένος εισχώρησε πλέον στη βαλκανική μας οικογένεια.

Οι πρώτοι μήνες της ζωής του Α στην ζωή μου πέρασαν έτσι, χωρίς σημαντικό αποτύπωμα στη μνήμη και τη ζωή. Είχα μπει σε ένα λούκι διαφορετικό από αυτό του Rochester. Πηγαινοερχόμουν Σαββατοκύριακα Reading στο Birmingham και πίσω στο Reading πριν το πρωινό δευτεριάτικο ξύπνημα· πολλά ξεχασμένα σαββατοκύριακα, με μπύρα, βόλτες σε pub της άσημης περιοχής που ζούσε η J, με τον Alex στο καροτσάκι του. Μεγάλωνε ζωηρός και υγιής και χαριτωμένος, και τον καμάρωνα. Χάρηκα, όπως οι περισσότεροι μπαμπάδες του κόσμου, με τα πρώτα χαμόγελα και γέλια, τις πρώτες του λέξεις, το μπουσούλημα, τα πρώτα βήματα, τις αταξίες. Θα περνούσε άλλος ένας χρόνος πριν φέρω το καλοκαίρι του 1998 την J με τον A στην Ελλάδα, ώστε να τους γνωρίσει η ευρύτερη οικογένεια.  Όλοι, προσποιητά ή ειλικρινά, τεχνητά ή φυσικά, έδειξαν απεριόριστη αγάπη, αν και εκδηλώσεις υπερβολικής οικειότητας και αγάπης την αντιμετώπιζα με καχυποψία. Πίστευα ότι ήξερα το σόι μου ή, ίσως, άρχιζα να επιδεικνύω το φλέγμα και την συναισθηματική επιφυλακτικότητα των Βρετανών. Πάντως η αδυναμία που ανέπτυξε ο Πατέρας προς τον A, ως το πρώτο του εγγόνι, και η αγάπης θείας Δ, από κάποιο καταπιεσμένο και τελικά ανεκπλήρωτο μητρικό ένστικτο, ήταν αναμφίβολα ειλικρινείς και γνήσιες. 

Thursday, July 9, 2026

45 - Η Γέννηση

 Συμπλήρωνα μερικές βδομάδες στην καινούργια δουλειά, λιγότερο από έναν μήνα, και η προδιαγραμμένη μέρα της γέννησης πλησίαζε. Κι όμως αυτό που κυρίως απασχολούσε τον συνεσταλμένο και, όπως πίστευα, στρεβλά αναθρεμμένο χαρακτήρα μου ενόψει μιας πρωτόγνωρης κατάστασης ήταν πως θα έθετα το γεγονός σε συναδέρφους και προϊστάμενους, όταν ερχόταν η ώρα και όφειλα να πάω στο Birmingham για να παραβρεθώ στη γέννα, να υπερβώ αναστολές και να συμπαρασταθώ στοιχειωδώς στην J, όπως ως άνθρωπος και μελλοντικός πατέρας με κάποια συνείδηση όφειλα. Το τηλέφωνο με ξύπνησε ξημερώματα μιας εργάσιμης Τετάρτης του Σεπτέμβρη και ήξερα για τι επρόκειτο. Η ήρεμη φωνή της J μου ανακοίνωσε ότι πλησίαζε η ώρα. Δυστυχώς δεν έπεφτε σαββατοκύριακο όπως ήλπιζα, και ο θλιβερός εαυτός μου σκεφτόταν περισσότερο από όσο έπρεπε τη δουλειά, που μόλις πριν μερικές βδομάδες είχα ξεκινήσει· όπως σκεφτόταν ότι σε κανέναν δεν είχα αναφέρει τίποτε για την J και την εγκυμοσύνη της, και το παιδί που περιμέναμε. Η κρυψίνοια και η συστολή μου δημιουργούσε και πάλι προβλήματα, που έπρεπε να ξεπεράσω με το ξεκίνημα της εργάσιμης μέρας και το άνοιγμα των γραφείων.

Πήρα μαζί μου την «πλακέ» μποτίλια από κονιάκ που είχα από μέρες εφοδιαστεί ενόψει του γεγονότος και μέσα στο μεταμεσονύκτιο σκοτάδι πήρα τον μιας και κάτι ώρας δρόμο από το διαμέρισμα που νοίκιαζα στο νότιο Reading για το σπίτι της J στο Rubery. Βρισκόμουν σε μια κατάσταση υπερέντασης που μετατράπηκε σε αγωνία για το τί μέλλει γενέσθαι καθώς πάρκαρα μπροστά στην πόρτα της J. Την βρήκα γαλήνια και ψύχραιμη στο φαρδύ άσπρο φόρεμα εγκυμοσύνης, με ένα καθησυχαστικό χαμόγελο και το ύφος κάποιας που είχε προηγούμενη εμπειρία αυτού που έμελλε να γίνει. Ήταν και η μάνα της εκεί, με την ψυχραιμία που έχει μια μάνα επτά παιδιών, όπως ακριβώς πριν δυο χρόνια ενόψει της έκτρωσης. Δεν μου μίλησε.

Ένα υπερηχογράφημα πριν μερικούς μήνες είχε δείξει το έμβρυο, μια ζωή να μεγαλώνει στο σώμα της J. Φύλου αρσενικού μας είπε η νοσοκόμα, αλλά ο όγκο του φαινόταν μικρότερος από το κανονικό. Μας καθησύχασε τότε λέγοντας με ένα χαμόγελο: “Both of you are small in size. Don’t expect an ‘elephant’ baby…”. Δεν ήταν αρκετό να καταλαγιάσει τις φουρτούνες από ανησυχίες μέσα μου ενόψει της γέννας. Πριν φύγουμε για την κλινική, με τη τσάντα με τα ‘απαραίτητα’ για τη γέννα, που η J μου παρέδωσε να κρατάω, η μάνα της την αγκάλιασε με μητρική επισημότητα. Και πάλι δεν μου είπε τίποτε. Άλλωστε ήμουν κομπάρσος στο όλον συμβάν. Το φως της μέρας άρχισε να απλώνεται στους ακόμα έρημους δρόμους του Birmingham, αλλά το μυαλό είχε πλήρως αποσπαστεί από το περιβάλλον, και μηχανικά και σιωπηλά (τι να πει έλεγε κανείς σε τέτοια περίσταση, σε τέτοια αναστάτωση;) μας οδήγησα στο Queen Elizabeth Hospital. Στις πρώτες κουβέντες με το προσωπικό, στην αίθουσα αναμονής και σε κείνη την αίθουσα της γέννας, όπου όλα φαίνονταν κάτασπρα, η φωνή μου έβγαινε νευρική, καταπιεσμένη και σπασμένη: ήμουν χαμένος σε καθολική σύγχυση.

Στο μεταξύ τα γραφεία μας είχαν ανοίξει και ο Nigel θα είχε φτάσει. Μετά από δυο γουλιές κονιάκ του τηλεφώνησα, 8.40πμ ακριβώς, για να του πω, όσο συνοπτικότερα γινόταν και με τον βιαστικό τόνο που με διακρίνει όταν κυριεύομαι από άγχος, ότι δεν θα ερχόμουν στο γραφείο εκείνη τη μέρα· η ‘σύντροφός’ μου θα γεννούσε και βρισκόμαστε ήδη στο νοσοκομείο. Μάλλον ένιωσε έκπληξη για την στο ‘παρά-πέντε’ ανακοίνωση και δεν θυμάμαι ακριβώς τι μου απάντησε, κάτι ‘να μην ανησυχώ’ και ‘καλή τύχη’. Ένιωσα όμως να δείχνει κάτι περισσότερο από κατανόηση. Κάθισα σε ένα σκαμπό δίπλα στην J, σκυμμένος με τα με τα χέρια στα γόνατα, σε εκείνο το άσπρο δωμάτιο, με την μυρωδιά καθαριστικών και αντισηπτικών, να μετράω τα λεπτά της ώρας στο ρολόι τοίχου πάνω από την πόρτα. Που και που σήκωνα το κεφάλι προς την J, που είχε ντυθεί σε μια άσπρη ρόμπα του νοσοκομείου, να νιώθει με τις παλάμες της τις κινήσεις της κοιλιάς της. Λευκό το σύμβολο της γέννας, μαύρο του θανάτου, σκεφτόμουν. Οι συμβολισμοί των χρωμάτων όμως πολλές φορές αντιστρέφονται – ο Melville στο Moby Dick, που είχα διαβάσει πρόσφατα, για τη φάλαινα και το λευκό της χρώμα και τους διφορούμενους συμβολισμούς του, αφιέρωσε ολόκληρο κεφάλαιο. Οι μαίες μπαινόβγαιναν περιοδικά, για να ρωτήσουν την J τι γίνεται, πως αισθάνεται. Σε  μένα δεν έδιναν σημασία, καμιά σημασία, σα να μην υπήρχα: ήμουν ο πάροχος ενός ασήμαντου σπερματοζωάριο στο όλο γίγνεσθαι. Στα λίγα λεπτά που άδειαζε το δωμάτιο από μαίες και νοσοκόμες, αποτραβιόμουν προς το παράθυρο και κατέβαζα γουλιές από το κονιάκ. Η ώρα πλησίαζε, οι πόνοι του τοκετού εντείνονταν. H J έδειχνε αξιοσημείωτο θάρρος, κρατούσε καλά. Της έδωσαν gas & air. Δοκίμασα κι εγώ και δεν ένιωσα καμιά διαφορά· η επίδραση του αλκοόλ σαφώς υπερίσχυε.

Κάθισα δίπλα στο κρεβάτι της γέννας, σκυμμένος, με τους αγκώνες στα γόνατα και τα μάτια καρφωμένα στο πάτωμα, να ακούω τους περιοδικούς αναστεναγμούς από πόνο της J, πλέον μεθυσμένος με τα παραπάνω από 200ml κονιάκ που είχα πιει. Η αύξηση της κίνησης και της εγρήγορσης  στον θάλαμο από μαίες και νοσοκόμες υποδήλωνε ότι η στιγμή πλησίαζε. Κράτησα σφιχτά, πολύ σφιχτά, το χέρι της J -σε σημείο που υπό κανονικές συνθήκες θα προκαλούσε πόνο, αλλά χάριν της σχετικότητας μιας αίσθησης από διάφορες πηγές δεν το ένιωσε: βρισκόταν στον κόσμο της, υπέθεσα, κάτι που κάνει καθόλα περιττή την παρουσία των αντρών στην διάρκεια του τοκετού. Αλλά κάτι έπρεπε να κάνω για να δικαιολογήσω την παρουσία στον θάλαμο, που αντιλήφθηκα δεν πρόσφερε τίποτε θετικό εκείνες τις στιγμές. Έκλεισα σφιχτά τα μάτια και έσκυψα το κεφάλι μου ακόμα πιο βαθιά ανάμεσα στα γόνατα. Τι δειλός υπήρξα και τότε, θεέ μου! Η μια από τις μαίες, μεταξύ σοβαρού και αστείου, βλέποντας με σκυφτό και ζαρωμένο να σφίγγω το χέρι της J, μου φώναξε κάτι σαν: «Εσύ! Δεν βοηθάς καθόλου με το να είσαι σκυμμένος δίπλα στο κρεβάτι συνθλίβοντας το χέρι της». Δεν το πολυκατάλαβα, βρισκόμουν κι εγώ στο κόσμο μου, με τα νεύρα τεντωμένα και υπό την επήρεια του αλκοόλ. Σε λίγες στιγμές η οδύνη του τοκετού παρήλθε, οι αναστεναγμοί και οι κραυγές σταμάτησαν. Ανασύρθηκα από την θολούρα της μέθης. Ο A, ο πρώτος μου γιος, γεννήθηκε. Μου τον έδειξαν στα γεννοφάσκια του. Χαμογέλασα, αναρωτήθηκα από μέσα του για το μελανιασμένο δέρμα, αλλά δεν τόλμησα να ρωτήσω αν ήταν κάτι φυσιολογικό. Ήταν. Όμως είχε το ιδανικό βάρος και διαστάσεις για νεογέννητο: ηρεμία και ανακούφιση.   

Γυρίσαμε στο σπίτι το ίδιο απόγεμα με το μωρό τυλιγμένος σε μια πετσέτα. Όλα καλά και άγια. Θα μπορούσα να επιστρέψω στο Reading το ίδιο βράδυ και να πάω στη δουλειά την επόμενη.  «Έπρεπε!» είπα στην J· ήμουν καινούργιος στη δουλειά, έπρεπε να δείξω ζήλο και ευσυνειδησία, να επιπλεύσω. Δυσαρεστήθηκε και σχεδόν την πήραν τα κλάματα που θα την άφηνα μόνη με το νεογέννητο αγοράκι. Όλα αυτά φυσικά εξαιτίας μιας «νοοτροπίας», κληρονομικών καταβολών και αγεφύρωτων πολιτιστικών διαφορών. Για πολλά χρόνια μετά η J θα το θυμάται και αναφέρει με πίκρα και οργή. Θα γινόταν έναυσμα αισθημάτων απέχθειας και μίσους. Έφυγα από το Birmingham με την μητέρα όλων των πονοκεφάλων. Η ζωή άλλαζε προς μια κατεύθυνση που δεν είχα ιδέα που θα οδηγούσε. Μόνον να αυτοσχεδιάζουμε στην πορεία μπορούμε, να επιχειρούμε προσαρμογές ανάλογα με τις περιστάσεις, ιδιαίτερα μετά από τέτοια κρίσιμα γεγονότα, θέματα γέννησης ή αρρώστιας ή θανάτου, μέχρι να επανέλθουμε στο ρεγουλάρισμα της καθημερινότητας και έως ότου κάποιο ανάλογο συμβάν να μας βγάλει ξανά από τη ρότα μας και απορρυθμίσει.

Την επόμενη μέρα βρήκα στο γραφείο λουλούδια και μια ευχητήρια κάρτα για το ευτυχές γεγονός. Ήμουν ο πρώτος ανάμεσα στο γκρουπ του Keith που αποκτούσε παιδί, αλλά θα ακολουθούσε σύντομα με μια κόρη ο Alan, o νορμάλ Σκωτσέζος. Η ζωή στην εταιρία, οι μέρες της βδομάδας, θα συνεχίζονταν απρόσκοπτες και απαράλλακτες για μήνες και χρόνια, μετά την ανεπαίσθητη παρέκκλιση της γέννησης.

Ο Α είχε τα μεγάλα στρόγγυλα και γαλανά μάτια και τα ευθύγραμμα, λεπτά χείλη της J. Τα μαλλιά του ήταν χρυσόξανθα στα νηπιακά του χρόνια, μέχρι που άρχισαν να σκουραίνουν με την ενηλικίωση. Δεν υπήρχαν πολλά φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά που κάποιος θα τα χρέωνε σε μένα. Από μικρός ήταν ζωηρός και άτακτος και πεισματάρης, με ένα ζωντανό πνεύμα, όπως ακριβώς ήθελε το εγγόνι του ο Πατέρας -κατ’ εικόνα του Αδερφού. Με όλα αυτά, και μια ζηλευτή κοινωνικότητα, το θάρρος και τα ηγετικά χαρίσματα που τον διέκρινε ανάμεσα στους ομήλικούς του, ακόμα και ο χαρακτήρας του, θα έλεγε κάποιος, απέκλινε σημαντικά από τον συνεσταλμένο και εσωστρεφή δικό μου. Αγαπήθηκε ως μονάκριβος γιος από μένα και ως πρωτότοκος απόγονος από το σύνολο της ελληνικής οικογένειας, παρά το χάσμα -το γεωγραφικό και γλωσσικό-πολιτιστικό. Ένιωθα περήφανος εκείνον τον καιρό ως πατέρας και δεν άργησα να τοποθετήσω μια φωτογραφία του δίπλα στον υπολογιστή, που κέρδισε κομπλιμέντα συναδέρφων για την χάρη του. Και με λαχτάρα έπαιρνα τον δρόμο για το Birmingham να τον δω να μεγαλώνει. Ένιωσα την πατρότητα να συντελεί στην ολοκλήρωση της ύπαρξης, να γίνεται ένας από τους σημαντικούς κύκλους που οφείλει να κλείσει κάποιος στην ζωή πριν το τέλος της. Τα έλεγε αυτά συχνά και η Μάνα σε αναφορές της στις δύο άτεκνες θείες. Τέτοια αισθήματα εκπλήρωσης και ολοκλήρωσης και βεβαιότητες, όμως, αρκετές φορές στην πορεία της οικογενειακής συνύπαρξης, πραγματικής ή νοητής, στις στιγμές απόγνωσης ή οργής, με την J, και αργότερα μετά από διαπληκτισμούς με έναν δύσκολο και ασυμβίβαστο Α, κλονιζόταν. Ήταν στιγμές που το μυαλό γυρνούσε πίσω, στην ελευθεριότητά που διέκρινε την κοινωνική συμπεριφορά της J την περίοδο που ακολούθησε την γνωριμία μας και οδήγησε στην σύλληψη, ενώ κοιτούσα τον ίδιο τον A στα μάτια και το πρόσωπο, προσπαθώντας να βρω κάτι δικό μου πάνω του·  ήταν τέτοιες στιγμές, με μεγάλες εκ των υστέρων ενοχές -είναι αλήθεια, αμφισβητούσα μέσα μου με παρανοϊκό τρόπο την πατρότητα του. Είτε από βάσιμες αμφιβολίες και ανησυχίες, είτε από προκαταλήψεις και κάποια ενδόμυχη παράνοια, το ότι δεν μπορούσα να επιβεβαιώσω ή, από τον φόβο του ψυχικού ολέθρου που θα προκαλούσε, να διαψεύσω την πατρότητα του A, τέτοιες σκέψεις με βασάνισαν σποραδικά στη ζωή μέχρι και σήμερα. Απαλύνονταν και εξαφανίζονταν με το διεξοδικό σκάλισμα του παρελθόντος, των αναμνήσεων, των ημερών που κατέληξαν σε εκείνο το όμορφο χριστουγεννιάτικο κυριακάτικο πρωινό του Δεκέμβρη στην κρεβατοκάμαρα της J. Στο τέλος, κυριευόμουν από ενοχές και αισχύνη που και μόνον το μυαλό μου έκανε τέτοιους είδους σκέψεις και αμφιβολίες. Τι θα άλλαζε αν αποδεικνυόταν δεν ήμουν ή ήμουν ο πραγματικός του πατέρας; Θα διέγραφα μαζί του και τα τόσα χρόνια παρελθόντος και αναμνήσεων και τις ευτυχισμένες στιγμές που έφερε; Τι κενό και τι καταστροφή διαστάσεων ελληνικής τραγωδίας θα προκαλούσε στη ζωή του αν αποδεικνυόταν ότι δεν είμαι ο πατέρας του; Τι δραματικά θα άλλαζε εκ των υστέρων στον εαυτό μου ή στη στάση μου προς τη ζωή και τους λίγους κοντινούς μου ανθρώπους αν δεν ήμουν; Άλλωστε η ποιοτική διαφορά μεταξύ βιολογικής και de factο πατρότητας, όπως τουλάχιστον διαμορφώθηκε η τελευταία με το μεγάλωμα του Α με μένα στην ζωή του, είναι δυσδιάκριτη. Θυμόμουν πάντα και κείνη την περιπτερούχο στον Άγιο Νικόλαο της Νάουσας, που κόβοντας τον Α, δύο χρονών παιδί, μου είπε: «Μπορεί να μην έχει τα χρώματά σου, αλλά κάτι στο πρόσωπό του σε μοιάζει.»

Thursday, July 2, 2026

44 - Νέο Ξεκίνημα

Στην καινούργια δουλειά θα άλλαζαν πολλά. Δεν υπήρχε εργοστάσιο, shop-floor ή γραμμή παραγωγής με γνήσιους εργάτες. Γραφεία και εργαστηριακοί πάγκοι ήταν απλωμένα στους δυο ορόφους ενός μοντέρνου χτιρίου που στέγαζε κυρίως μηχανικούς, λίγους white-collar τεχνίτες, και πολλούς μάνατζερ -παραπάνω ίσως από όσους χρειάζονταν. Υπήρχε πρωτόκολλο ντυσίματος, επιβεβλημένο είτε από κανονισμούς της μητρικής εταιρίας, είτε τα norms της εποχής για τέτοιου είδους επιχειρήσεις, είτε το έτσι-θέλω του γενικού διευθυντή, που απαιτούσε οι εργαζόμενοι να φορούν πουκάμισο και γραβάτα. Αυτό με κατέλαβε εξαπίνης, καθώς η φτωχή γκαρνταρόμπα μου διέθετε ένα μοναδικό πουκάμισο και την παλαιομοδίτικη πλεχτή γραβάτα που μου είχε δανείσει ο Πατέρας πριν φύγω για την Αγγλία για «επίσημες» περιστάσεις, ενώ στις προηγούμενες δυο δουλειές ελάχιστη σημασία δινόταν στο καθημερινό ντύσιμο των εργαζομένων σε αυτές. Αναγκάστηκα, σε μια από τις πρώτες εξόδους μου στο κέντρο του Reading, να αγοράσω δυο πουκάμισα, δυο ιταλικές μεταξωτές γραβάτες, και ένα κάπως επίσημο σκούρο παντελόνι. Δεν αισθάνθηκα ποτέ και καθόλου άνετα σε κείνο το ντύσιμο, αλλά υπήρχαν οι συνήγοροι του· ιδιαίτερα, ανάμεσα στα στρώματα των managers ή επίδοξων managers που ισχυρίζονταν, για αδιευκρίνιστους ή αβάσιμους «ψυχολογικούς» λόγους, ότι επηρεάζει θετικά την «ποιότητα» της δουλειάς και του αποτελέσματός της. Υπήρχε πάντα, λεγόταν, και το ενδεχόμενο απροσδόκητων επισκέψεων από πελάτες ή ανώτερα κλιμάκια της εταιρίας. H «αμερικάνικη φιλοσοφία» στο ίδιο θέμα που τελικά υιοθέτησα στην πορεία, μαζί με πολλούς μηχανικούς της γενιάς μου, υποστήριζε το αντίθετο: το πρόχειρο καθημερινό ντύσιμο στην δουλειά ενισχύει –για «ψυχολογικούς» λόγους και πάλι- τη δημιουργικότητα, κάτι που θεώρησα ότι έχει λιγότερο σαθρή βάση. Ο Steve Jobs, εκείνο το είδωλο καινοτομίας και δημιουργικότητας στους τεχνολογικούς μας κύκλους, λάνσαρε τις δημιουργίες της εταιρίας του ντυμένος σε φθαρμένα jeans! Τουλάχιστον, επίσης για αδιευκρίνιστους λόγους, η απαίτηση για επίσημες ή ημιεπίσημες ενδυμασίες χαλάρωνε τις Παρασκευές, όταν ο καθένας φορούσε ό,τι ήθελε. Τέτοιες μέρες μερικοί υιοθετούσαν μιαν διαμετρικά αντίθετη στάση και έρχονταν στη δουλειά αγνώριστοι, ντυμένοι σε κουρέλια.

Η ομάδα του Keith ήταν μεγάλη και θα διευρυνόταν περαιτέρω στην πορεία της θητείας μου στην εταιρία. Από την αρχή με έβαλαν να καθίσω δίπλα στον Allen, έναν μέτριου αναστήματος Σκωτσέζο με ξανθά μαλλιά και γαλανά μάτια. Ήταν δυο χαρακτηριστικά στα οποία συχνά αναφερόταν σε συζητήσεις ανάμεσά μας, μεταξύ σοβαρού και αστείου, για φυλές και εθνότητες, για ρατσισμό και διακρίσεις. Δεν διέκρινα στον Allen εμφανείς ρατσιστικές προθέσεις ή προκαταλήψεις, αλλά κάτι τέτοιο πολλοί τις κρατάνε για τους εαυτούς τους, και σπάνια και συνήθως άθελά τους τις εκδηλώνουν. Ο Allen είχε γυμνασμένο σώμα, με εξαιρετικά δυνατά πόδια από την ορειβασία, που ήταν το κύριο hobby του. Την βαριά γλασκοβιανή προφορά του την έβρισκα μερικές φορές δυσνόητη, ενώ ο μακρόσυρτος και μονότονος τρόπος ομιλίας ή φλυαρίας -θα έλεγε κανείς, τον έκαμαν συχνά σε συζητήσεις συχνά κουραστικό.

Απέναντι του Allen σε κείνη την φωτεινή γωνιά του δεύτερου ορόφου, διαγώνια από μένα σε μια τετράδα προσκείμενων γραφείων, καθόταν ο αρχηγός της «τεχνολογικής ομάδας» που είχα πλαισιώσει, ο δεύτερος τη τάξει στο group και δεξί χέρι του Keith. Αντίθετα από την βαριά και μακρόσυρτη μονοτονία του λόγου του Allen, ο Nigel, αφοσιωμένος Χριστιανός και χορτοφάγος, μιλούσε με απαλή και ευχάριστη στο άκουσμά προφορά, χαρακτηριστική της καταγωγής του από το Yorkshire.  Ήταν ένας πράος και γλυκομίλητος άνθρωπος με εξαιρετική αίσθηση του χιούμορ, ο Nigel. Tο εκλεπτυσμένο χιούμορ του το εξέφραζε με σοβαρό πρόσωπο, και μόλις αντιλαμβανόταν ότι τα αστεία του γινόταν αντιληπτά από τους συνομιλητές του, τα συνόδευε από ένα επίσης χαμηλών τόνων, χαρακτηριστικό γέλιο, κρυμμένο πίσω από ένα κλειστό στόμα, κάτι που έβρισκα ότι ενίσχυε την αίσθηση που προκαλούσε το αρχικό αστείο. Ο Allen απέναντι από τον Nigel, εγώ δίπλα στον Alan, με τον Nigel να μας καθοδηγεί με τις γνώσεις και την αδιαμφισβήτητη εξυπνάδα του, απαρτίσαμε, λοιπόν, τον πυρήνα της ομάδας των «νέων τεχνολογιών» όπως βαφτίστηκε από τον οργανωτή Keith· μιας ομάδας που έχοντας αποδεσμευτεί από τρέχοντα, κατά κανόνα τετριμμένα ζητήματα εισαγωγής προϊόντων στην παραγωγή, ασχολείτο με προκλήσεις τεχνολογιών της επόμενης γενιάς, τεχνολογιών με το περισσότερο ενδιαφέρον ανάμεσα στους κύκλους των μηχανικών της γενιάς μου. Κατά κάποιο τρόπο η ομάδα μας αποτελούσε ξεχωριστή οντότητα και έχαιρε αυτονομία και ελευθερία αυτενέργειας εντός του πολυάριθμου group του Keith. Ως τέτοια αντιμετωπιζόταν με κάποιο φθόνο από μερικούς, που ασχολούνταν με τα τρέχοντα project, την ρουτίνα, τον καταναγκασμό και το άγχος της έγκαιρης εισαγωγής προϊόντων στην παραγωγή – με ένα μάτι πάντα στον λυσσαλέο ανταγωνισμό. Αργότερα στην πορεία, σε μια από τις περιοδικές κριτικές και αναθεωρήσεις που εξαιτείτο ο Keith από μέλη του group, η υποομάδα μου και ο ρόλος της χαρακτηρίστηκαν ως ελιτιστικοί με δηλητηριώδεις προθέσεις, κάτι που προκάλεσε έναν μικρό σάλο και αντιδράσεις, ακόμα και από τον ήπιο χαρακτήρα του Nigel.

H ευρύτερη ομάδα υπό την αιγίδα του Keith αποτελείτο επί το πλείστον από Βρετανούς. Υπήρχε ο Alan, επίσης από τη Γλασκόβη, ποδοσφαιρόφιλος και οπαδός της Celtic, από την άλλην όχθη ενός, πέρα του ποδοσφαιρικού, ιστορικά σεκταριστικού διαχωρισμού στην Σκωτία (ο διπλανός μου Allen ήταν οπαδός των Rangers). Ο Alan ήταν μοντέλο εργασιακού ήθους και ακεραιότητας, συνέπειας και ζήλου· καθισμένος πίσω από το πάγκο του, ασχολείτο συγκεντρωμένος και αγόγγυστα με το εκάστοτε project που του είχε ανατεθεί, τηρώντας σχολαστικά ώρες γραφείου και διαλειμμάτων. Ήταν, όπως και ο Allen, φανατικός σπόρτσμαν: την καθιερωμένη ώρα του lunch-break την αφιέρωνε σε τρέξιμο αρκετών χιλιομέτρων στις γειτονιές και πάρκα γύρω από την δουλειά, όπως επίσης διακρινόταν για τις δεξιότητες και αθλητικότητα του στο ποδόσφαιρο. Η προσωπικότητα και καθημερινότητά του, πάντως, διέφεραν σημαντικά από αυτή του συμπολίτη του. Πιστός σύζυγος και βράχος-οικογενειάρχης, πράος και μετριοπαθής στις εκδηλώσεις του, μετριόφρων στην τέχνη του, γενικά ήταν αυτό που λένε οι Εγγλέζοι ‘comfortable with his own skin’. Με τον Alan η μοίρα το έφερε να είμαστε συνάδερφοι και συνυπάρχουμε κάτω από διαφορετικές επαγγελματικές στέγες για πάνω από είκοσι χρόνια. Πέρα όμως από την περιστασιακή μπύρα σε εξόδους με άλλους συναδέρφους, από κείνες που οργανώνονταν περιοδικά για το χτίσιμο ενός κλίματος συναδερφικής αλληλεγγύης, όπως ήθελαν οι managers, και μερικές κουβέντες για τεχνικά και ποδοσφαιρικά θέματα, δεν αναπτύξαμε κάποια ιδιαίτερη σχέση πέρα από την τυπική συναδερφική.

Φίλος-κολλητός του Alan εκείνη την περίοδο ήταν ένα άλλο παιδί από το Leeds, ο John ‘Ferdie’ F, με εξίσου αξιαγάπητη προφορά και καλό χιούμορ με του Nigel: είχε κοντοκουρεμένο ξανθωπό μαλλί, φρύδια και βλεφαρίδες, πεσμένα βλέφαρα πάνω από ξεπλυμένα μπλε μάτια. Ως κατ’ εξοχήν χωρατατζής και πειραχτήρι της ομάδας, γελούσε ανεπαίσθητα και ρυθμικά στα καλαμπούρια του μέσα από το λάρυγγά του και πίσω από το μικρό στρογγυλό στόμα του. Με σωματώδες κορμί, φουσκωμένο προεξέχων στήθος μπροστά σε επιβλητικό θώρακα και δυνατά μπράτσα -από τις πολλές ώρες στο gym, έδινε περισσότερο εντύπωση hooligan ή, έστω, bodyguard και bouncer , παρά πτυχιούχου μηχανικού. Ο ‘Ferdie’ έπινε πολύ, πολλές μπύρες, το ένα pint μετά το άλλο, αρχικά στην παρέα του Alan, ανάμεσα σε χωρατά και αστεία στις εξόδους στο κέντρο της πόλης, χωρίς όμως η κατανάλωση αυτή να προκαλεί κάποιο αισθητό αποτέλεσμα στην πάντα ευδιάθετη συμπεριφορά και κινήσεις του. Μόνον τα άσπρα μάγουλα κάτω από τα  δέρμα του ροδοκοκκίνιζαν, και βλέφαρα με τις ξανθιές βλεφαρίδες κάπως γλάρωναν. Σε κείνες τις καθιερωμένες εξόδους για μπύρες μέχρι αργά σε κεντρικά pubs του Reading, ποτέ δεν αρνιόταν κεράσματα από συναδέρφους ή από τον Alan, που στο διάστημα της θητείας μας στην γιαπωνέζικη εταιρία του Reading, μέχρι την άφιξη του Rupert, παρέμεινε o κολλητός του, και από τον πάντα πρόθυμο να κεράσει υποφαινόμενο. Κεράσματα που δεχόταν και κατανάλωνε με ένα απλό Cheers! Ουδέποτε ο ίδιος πρόσφερε μπύρα σε άλλους.  

Ο Keith είχε, εκτός από τον χρησμένο υπαρχηγό του, τον Nigel, και άλλους δυο υπολοχαγούς. Ο John S, ήταν ένας μάλλον τυπικός Εγγλέζος, ξανθός, μετρίου αναστήματος. Είχε και αυτός αθλητικό σώμα, με ευρύ στήθος και δυνατά πόδια, και ήταν μόνιμος πρωταθλητής στα εσωτερικά τουρνουά squash. Ερχόταν στην δουλειά στη φανταχτερή BMW του άψογα ντυμένος, σε παντελόνια από κασμήρι με πιέτες και ολόλευκα πουκάμισα σιδερωμένα στην εντέλεια, και μιλούσε σε αντίστοιχη με την εμφάνιση και το αυτοκίνητο που οδηγούσε ραφιναρισμένη εγγλέζικη προφορά -χωρίς κάποιο «λαϊκό» βόρειο ιδίωμα. Ο John S, από τις πρώτες μέρες μου στην εταιρία εκείνη, κεντρισμένος ίσως από την «εξωτική» καταγωγή μου, περνούσε τα πρωϊνά από τα γραφειάκι μου για μια σύντομη κουβέντα -σε διάφορες εκδοχές του «τι κάνω» ή «πως τα πάω» ή «πως τα βρίσκω τα πράγματα», να μου μιλήσει για τις δικές του έγνοιες, να εκφράσει ρατσιστικές εμμονές τουλάχιστον απέναντι στα γιαπωνέζικα αφεντικά μας -τους «slit-eyed» όπως με κάποιο ενδόμυχο μίσος τους ανέβαζε και κατέβαζε. Στα πηγαδάκια γύρω από το μηχάνημα του καφέ, στεκόταν με μισάνοιχτα πόδια, τα χέρια στη μέση, το μυώδες στήθος να προεξέχει επιβλητικά, να μιλάει με τον κομψό τρόπο και στόμφο, αλλά χωρίς ιδιαίτερη ουσία. Ήταν φιλόδοξος ο John S. Λεγόταν ότι είχε όμορφη σύντροφο, μεγάλο για τα δεδομένα της μεσαίας τάξης των επαγγελματιών σπίτι, αλλά σκόπευε ψηλότερα και προσδοκούσε περισσότερα -σε χρήμα και εξουσία. Να είναι υφιστάμενος του Keith στην ιεραρχία του group, στον ρόλος του managing engineer, και οι τεχνικές απαιτήσεις του μικτού ρόλου φαινόταν ότι δεν τον ικανοποιούσαν: εξαρχής στόχευε να γίνει engineering manager, προϊστάμενος, να κατακτήσει τις κορυφές κάποιας μεγάλης εταιρίας.

Ο Martin, ο τρίτος υπολοχαγός του Keith, ήταν σεμνότερος, πραότερος και διαλλακτικότερος και, κατά συνέπεια, υστερούσε του John S σε κύρος, βαρύτητα και επιβλητικότητα λόγου και παρουσίας, όπως και του Nigel σε επιστημονικές γνώσεις και ευφυΐα. Το τικ που τον διέκρινε, ξαφνικές εισπνοές από την μύτη ενώ μιλούσε, το αδύνατο κορμί του, η απόσταση που κρατούσε από την εις βάθος ενασχόληση με τεχνικά προβλήματα που ανέθετε την επίλυσή τους σε μέλη της ομάδας του, μάλλον σκόπιμα, είτε εξαιτίας σχετικής έλλειψης εξειδικευμένης κατάρτισης, είτε για να μην συμβιβαστεί ο ρόλος του μικρού-αφεντικού (όπως τον είχε σχεδιάσει στην ιεραρχική πυραμίδα οργάνωσης του group ο Keith), o οποίος περιοριζόταν στο να συνοψίζει σε βδομαδιάτικες τυποποιημένες αναφορές και παρουσιάσεις την πρόοδο της δουλειάς της ομάδα που επέβλεπε και να παρακολουθεί την εκτέλεση του πλάνου έργου που η ομάδα του είχε αναλάβει. Το hobby του ήταν τα sports αυτοκίνητα, και μας μιλούσε συχνά για τα σκιρτήματα που ένιωθε στις καλοκαιρινές του βόλτες με το καμπριολέ TVR μεγάλες ταχύτητες σε έρημους επαρχιακούς δρόμους.

Το μωσαϊκό των χαρακτήρων που απάρτιζαν την ομάδα του Keith, τους πρώτους μήνες στη φιλόδοξη γιαπωνέζικη «τεχνολογική» εταιρία του Reading, το πλαισίωναν απλοί στρατιώτες-μηχανικοί, σαν τον Alan, σκυμμένοι μπροστά σε εργαστηριακούς πάγκους στημένους πίσω από τα γραφεία τους, απασχολημένοι με ηλεκτρονικά όργανα, μετρήσεις και μαστορέματα. Ήταν ο Neil ‘Padders’ ένας ψηλός, λιγομίλητος και χαμηλών τόνων παρά το ύψος του, με ένα μακρόστενο, όχι ιδιαίτερα έξυπνο πρόσωπο, μεγάλα μάτια, αλλά ένα σταθερό καλοπροαίρετο χαμόγελο και πάντα καλή διάθεση. Ο Peter O’C, o ψηλός Ιρλανδός, με κοκκινόξανθα μαλλιά και τεράστια, λαμπερά γαλανά μάτια, ξεπερνούσε κατά παρασάγγας τους υπόλοιπους στην κατανάλωση αλκοόλ, όπως θα περίμενε κανείς από Ιρλανδούς, που, όμως, σε αντίθεση με τον Ferdie και τις αντοχές του σε αυτό, η μέθη του οδηγούσε σε διάφορα ατυχήματα (όπως απώλειες ρολογιών ή πορτοφολιών ή πανωφοριών ή σωματικούς τραυματισμούς στο δρόμο για το σπίτι μετά από τέτοιου είδους κατανύξεις.) Φαινόταν, ίσως λόγω εθνότητας και κουλτούρας, όπως και εγώ, και παρά την κοινή γλώσσα, ως outsider, παρείσακτος.

Περισσότερο εγκλιματισμένος στο περιβάλλον ήταν ο Thanh L, γεννημένος στο Βιετνάμ, ο μοναδικός του γκρουπ πλην εμού, που τα αγγλικά δεν ήταν μητρική γλώσσα. Περιφερόταν στα διαλείμματα της δουλειάς ανάμεσα σε γραφεία και πάγκους με ένα γελαστό πρόσωπο, και με την ακατέργαστη εξωτική του προφορά και έναν λόγο που έβριθε από γραμματικά λάθη, επιδεικνύοντας  ζηλευτή ικανότητα να κάνει τους άλλους να γελούν με πηγαίο χιούμορ, παρά τα φτωχά του αγγλικά. Ο Thanh, δεξί χέρι του Martin, σεβαστός ανάμεσα στους υπόλοιπους της ομάδας και ιδιαίτερα τον Keith, για τις τεχνικές του δεξιότητες και γνώσεις, όσο και για την εργατικότητα και εργατικότητά του, ήταν ο «ξένος» του group, o άνθρωπος που λόγω καταγωγής ένιωθα ανετότερα να ανοίγω κουβέντα, εκείνες τις πρώτες μέρες ανάμεσα σε πάγκους και γραφεία. Στην αντίποδα της οικειότητας που δειλά άρχισα να αναπτύσσω βρισκόταν ο Justin. Με τα μακριά σπαστά μαλλιά του ροκά να πέφτουν στους ώμους του, με γυαλιά στυλ John Lennon, συνήθως κρυμμένος πίσω από στοίβες από όργανα στην απόμακρη γωνιά του χώρου, πάντα σοβαρός και αγέλαστος, καθόλη την διάρκεια της σχετικά σύντομης συνύπαρξης μας σε κείνη την ομάδα, δεν ανταλλάξαμε ούτε μια κουβέντα. Ίσως ως αλλοδαπό με έβλεπε με καχυποψία. Ήμουν διαφορετικός και συμπεριφερόμουν αμήχανα στην παρουσία του, αλλά τέτοιες υποθέσεις το πιθανότερο να έχουν ρίζες σε προσωπικά συμπλέγματα. Ίσως να μην ήταν ευχαριστημένος με τη δουλειά, την αμοιβή και το περιβάλλον: μετά από λίγους μήνες θα ήταν ο πρώτος που θα άφηνε το γκρουπ για μια καλύτερη καριέρα.

Την ομάδα την συμπλήρωναν ο πάντα πρόσχαρος και καρτερικός Kevin P, o μοναδικός νέγρος στην εταιρία, ο σύνδεσμος ανάμεσα στην ομάδα R&D του Reading και το εργοστάσιο παραγωγής στον Βορρά, με ό,τι αυτό συνεπαγόταν, και ο Bob S, ο cockney αρχιμάστορας-αρχιτεχνίτης, de facto αφεντικό του εργαστηρίου, ακρογωνιαίος λίθος κάθε πειραματικής δραστηριότητας. Ήταν απρόβλεπτα κυκλοθυμικός ο Bob: άλλοτε εξυπηρετικός με χαμόγελο, άλλοτε απαξιωτικός και περιφρονητικός, άλλοτε απότομος μέχρι και προσβλητικός. Τουλάχιστον μια φορά, έγινα δέκτης ενός υβριστικού εξάψαλμου εκ μέρους του, μέσα από ένα e-mail που κοινοποίησε σε όλη την ομάδα, κάτι που ανάγκασε την παρέμβαση του Keith.  Ίσως, σκεφτόμουν, μερικές από τις προκαταλήψεις μου περί ρατσισμού και διακρίσεων να είχαν κάποια βάση. Ίσως, πάλι, να ήταν απλά ζήτημα σύγκρουσης χαρακτήρων, του Bob και του δικού μου.

Σε αυτό το ανθρώπινο περιβάλλον, όντας ένας από τους ελάχιστους μη-Βρετανούς, ένιωσα στενάχωρα τον πρώτο καιρό της καινούργιας καριέρας, που θα σήμαινε την απαρχή μιας επαγγελματικής ωρίμανσης και τελικού κατασταλάγματος. O Keith μου ανάθεσε μια δουλειά, με πολλές προσδοκίες εκ μέρους του, στο περιθώριο όμως των προγραμμάτων που έτρεχαν, για να την παλέψω αυτόνομα στα πλαίσια της ομάδας του Nigel. Κανένας στο γκρουπ του Keith δεν είχε σχέση με αυτό που θα έκανα, ούτε θα έδειχνε στην πορεία το ελάχιστο ενδιαφέρον. Αντίθετα πολλοί αναρωτιόνταν τι στην ευχή έκανα με τις ώρες, μηχανικός χωρίς εργαστηριακό πάγκο, μπροστά στην οθόνη ενός υπολογιστή, να αφιερώνω μέρες σε αναλύσεις, εξισώσεις, διαγράμματα με σκοπό την συγγραφή μιας τεχνικής έκθεσης που μου ανατέθηκε να συντάξω. Ο Ferdie, σε μια από τις βόλτες του από τη μεριά μας, παρατήρησε με παρεξηγήσιμο σαρκασμό: “Are you writing the ‘War and Peace’ there, L?” Απόμακρος, αποξενωμένος, γραβατωμένος, στο περιθώριο του γίγνεσθαι, πρακτικά ακατάρτιστος ως προς τον πυρήνα των τρεχόντων δραστηριοτήτων της εταιρίας, καθισμένος απέναντι στο άδειο γραφείο, παρακολουθούσα αμέτοχος τους τεχνικούς διαλόγους ανάμεσα στον Allen και τον Nigel. Στα μάτια του Keith, τουλάχιστον, αλλά και των άλλων, η δουλειά τους είχε σαφώς μεγαλύτερη βαρύτητα από αυτήν που μου είχε αναθέσει. Καμιά φορά, όταν οι συζητήσεις στρεφόταν σε θέματα γενικότερου ενδιαφέροντος, όπως για παράδειγμα περί ύπαρξης θεού, την οποία ο χριστιανός Nigel δεν αμφισβητούσε και με ζήλο υποστήριζε, συμμετείχα. Δεν ήταν όμως γιατρειά για το αίσθημα της επαγγελματικής (και πολιτιστικής) απομόνωσης που με είχε κυριεύσει εκείνο τον πρώτο καιρό. Είχα πολλά σκαλοπάτια να ανέβω, όπως έγκαιρα αντιλήφθηκα, για μια στοιχειώδη αναγνώριση στο πεδίο της πράξης και της καπιταλιστικής παραγωγής, που επέλεξα να ασχοληθώ και μέσα από αυτό το πεδίο να αποκτήσω εμπειρία και να ωριμάσω επαγγελματικά: ώστε να ζήσω αξιοπρεπή ζωή, αν όχι με τις επιστημονικές διακρίσεις που φιλοδοξούσα στα πρώιμα νιάτα. Οι ορίζοντες μου χαμήλωναν· συμμορφώνονταν σε ρεαλιστικότερες διαστάσεις.

Έτσι, στον ασήμαντο ρόλο που ανέλαβα σε κείνη την θυγατρική, με δεδομένη την κουλτούρα που κληρονόμησα και ανατροφή που μου δόθηκε, ένιωθα συχνά αμήχανος, μέχρι και ετερόκλητος και παρείσακτος, καθώς πάλευα για αναγνώριση από το περιβάλλον μου. Μια ελάχιστη αναγνώριση τελικά θα ερχόταν σε δόσεις από τον Keith, με την μορφή προαγωγών και μισθολογικών αυξήσεων. Ήταν κάτι, μια παρηγοριά, ενέσεις ηθικού, σπρωξίματα για μερικά ακόμα βήματα προόδου στην ζωή, παρά πισωγυρίσματα και απογοητεύσεις.