Ένα Παιδί - 29 Πρωτοποριδαίοι: Ο Επίλογος μιας Φιλίας

 Το τελευταίο κεφάλαιο της φιλίας με τον Β γράφηκε την επόμενη και τελευταία χρονιά σε κείνο το camping του ΕΟΤ. Του καλοκαιριού προηγήθηκαν οι εξετάσεις για το Γυμνάσιο, που το έκαναν ακόμα πιο ευπρόσδεκτο. Προσανατολιζόμασταν, ο Β κι εγώ, από τους γονιούς μας για φιλόδοξες σπουδές στο Πρότυπο της πόλης μακριά από τη μαθητική μαρίδα. Η επιτυχία στις απαιτητικές εξετάσεις για εισαγωγή σε αυτό θεωρείτο δεδομένη για τον Β, με το όνομα και τις προσβάσεις, αλλά, ίσως περιέργως, και για μένα. Σκόνταψα στην Αριθμητική, επιλύοντας μια άσκηση με τα δεδομένα κάποιου άλλου προβλήματος: στην αντίληψη της «πατάτας» που διέπραξα, το αρχικό σοκ εξασθένισε γρήγορα σε απογοήτευση που και αυτή δεν κράτησε πολύ. Στο γεύμα των δυο οικογενειών σε μια ταβέρνα για τον εορτασμό του τέλους του Δημοτικού και των εξετάσεων, ο Ν μας παρηγόρησε ότι θα «πιάσει» τον Τ. και τον Β., οικογενειακούς φίλους και καθηγητές στο Πρότυπο, ώστε οι εξεταστές να δείξουν την δέουσα επιείκεια απέναντι στην απροσεξία μου με τα δεδομένα και να εστίαζαν την βαθμολόγηση του γραπτού στη λογική και την ορθότητα της μεθόδου, που σίγουρα θα είχα αποτυπώσει στο γραπτό μου με την τάξη και οργάνωση κι επιμέλεια που με διέκρινε. Δεν υπήρχε λόγος ανησυχίας. Το 13/20 στην Αριθμητική, όμως, με το οποία τελικά βαθμολογήθηκα απέκλεισε την εισαγωγή μου στο Πρότυπο και έκανε εφεξής το «Προσοχή στα δεδομένα!» του Πατέρα να γίνεται μια επαναλαμβανόμενη συμβουλή πριν από κάθε εξετάσεις για το υπόλοιπο της μαθητικής μου ζωής και πιο πέρα από αυτήν. O B πέρασε στο Πρότυπο άκοπα, εγώ θα κατέληγα, με την παραχάραξη του λογαριασμού της ΔΕΗ ενός συναδέρφου του Πατέρα, στο Α΄ Γυμνάσιο Αρρένων, αντί του χαμηλότερου κύρους Θ’ Γυμνάσιου Αρρένων, στου οποίου την δικαιοδοσία η παλιά μας γειτονιά ανήκε, και όπου παιδιά σαν τον Κωστάκη και άλλα από φτωχότερα στρώματα της πόλης και της γειτονιάς κατέληγαν. Ο δρόμος μου, λοιπόν, μετά τις εξετάσεις για το Γυμνάσιο θα απέκλινε de facto από του Β.  Οι τελευταίες διακοπές στο camping, στο οποίο οι Πρωτοποριδαίοι έφτασαν με το τροχόσπιτο που είχαν πρόσφατα αποκτήσει, πέρασαν αδιάφορα και εν πολλοίς έξω και μακριά από τις παρέες του Β, που ενόψει της εφηβείας βρισκόταν από κάθε άποψη ήδη πολλά βήματα μπροστά και σκαλιά ψηλότερα.   

Στα χρόνια που ακολούθησαν, η Μάνα και ο Πατέρας συνέχισαν, με τα επαγγέλματα που επέλεξαν και υπηρέτησαν μέχρι την σύνταξη: περπάτησαν την «πεπατημένη» πολλών ανθρώπων. Ο κύριος Ν, μέλος του Κινήματος ήδη, ακολούθησε μια μετεωρική πολιτική καριέρα, που από τα χρόνια των διακοπών του camping ονειρευόταν, και της οποίας με ζήλο και επιμονή καλλιεργούσε τις ρίζες: από δημοτικός σύμβουλος έγινε βουλευτής, από βουλευτής υπουργός, παραλίγο και δήμαρχος. Εγώ και ο Β, μετά το σχολείο και το Πανεπιστήμιο ακολουθήσαμε τους δικούς μας διαφορετικούς δρόμους, ανεξάρτητοι και αποδεσμευμένοι από γονικές συμβουλές και παραινέσεις. Ξαναβρεθήκαμε μετά από σχεδόν είκοσι χρόνια, έναν Δεκέμβρη στο πάρτι για την ονομαστική γιορτή του κυρίου Ν, που έδινε κάθε χρόνο, στην ευρύχωρη έπαυλή της οικογένειας στο Φίλυρο. Κι εγώ κι ο Β είχαμε από καιρό πλέον ανοίξει τα φτερά μας και μεταναστεύσει. Δεν αλλάξαμε πολλές κουβέντες εκείνο το βράδυ. Ο Ν πρόθυμα μου γέμιζε το ποτήρι με κρασί, ενώ αργότερα έκαναν σε όλους εντύπωση και προκάλεσαν το γέλιο στην ομήγυρη κάποιες απαντήσεις σε μάλλον στημένες και δηκτικές ερωτήσεις από τον κύριο Ν για την αγγλική κουλτούρα και τρόπο ζωής, που είχα από καιρό αρχίσει να υιοθετώ και ενστερνίζομαι: ερωτήσεις οι οποίες ανάβλυζαν από παγιωμένες αντιλήψεις και προκαταλήψεις για την ελληνική και ευρωπαϊκές κοινωνίες ενός παλαιοκομματικού πολιτικού, και από τα στερεότυπα που σχηματίζονται στο μυαλό κάθε μέσου μεσήλικα νεοέλληνα. Για πρώτη (και τελευταία) ένιωσα να απελευθερώνομαι από τα διάφορα συμπλέγματα κατωτερότητας που με ταλάνιζαν στην παρουσία τους.

Πέρασαν κι άλλα πολλά χρόνια από τότε και πήραμε τους δρόμους μας, σχεδόν παράλληλες και συμμετρικές ζωές: με μετανάστευση, παντρειές, παιδιά, διαζύγια, και ούτω καθ’ εξής.  Ίσως, λέω, όλες εκείνες, εκ των υστέρων φαινομενικά κακοπροαίρετες παρατηρήσεις που έκαμα τότε για τον Β, τα συνακόλουθα αισθήματα φθόνου και χαμηλής αυτοεκτίμησης που με κυρίευαν συχνά στη συντροφιά του να ήταν τόσο συμπτώματα, όσο και μερικώς αίτια ενός γενικότερου συμπλέγματος κατωτερότητας που βρισκόταν σε εξέλιξη κι είχε βαθύτερες ρίζες από αυτόν καθαυτό τον φίλο των παιδικών μου διακοπών. Και εκείνες οι συναναστροφές γινόταν κεντρομόλες δυνάμεις που με ωθούσαν περισσότερο προς τον εαυτό μου και μακριά από το ανθρώπινο περιβάλλον. Οι σκέψεις και τα συναισθήματα στριφογύριζαν μέσα στον εαυτό, κλεισμένες στο καβούκι του. Πορεύθηκα στη ζωή «κλειστός» και κρυψίνους και λακωνικός, κατά κανόνα ψυχρός κι ανέκφραστος, «κρύος» στην επιφάνεια όπως με αποκάλεσε η όμορφη φίλη του Β, με συναισθήματα καταπιεσμένα και βαθιά καταχωνιασμένα, ανάμεσα σε ηφαιστειακού μεγέθους εκρήξεις τεμπεραμέντου, με λίγες εκλάμψεις εξωστρέφειας και κοινωνικότητας, κι αυτές πολλές φορές επιμελώς προσχεδιασμένες ή τεχνητά προκατασκευασμένες.    

Τα ανασκαλέματα στα βάθη της μνήμης, σε απόμακρες γωνιές του ανθρώπινου μυαλού, έχουν πάντα σημασία, ιδιαίτερα στο τελευταίο μισό της ζωής. Τι είναι αυτή η αυτοσυνείδηση; Η συνείδηση του εαυτού και της ύπαρξης ανάμεσα στις άλλες υπάρξεις που τον περιβάλλουν με τις κινήσεις και ομιλίες τους, τις δράσεις και επιδράσεις τους. Η συνείδηση φτιάχνεται και ολοκληρώνεται με το πέρασμα του χρόνου, καθώς οι εντυπώσεις που αφήνει ο εξωτερικός κόσμος, η εμπειρία από τις αισθήσεις, οι συλλογισμοί που συνδέουν καταστάσεις και φαινόμενα, η αποκρυστάλλωσή τους σε απόψεις, ιδέες και συναισθήματα, πληθαίνουν κι βαθαίνουν. Όπως ολοκληρώνεται το είναι και η αντίληψη αυτού του είναι, η αυτογνωσία. Πλάθεται η ανθρώπινη φύση, μέσα από κυκλικές επαναλήψεις φαινομένων της καθημερινότητας, μέσα από τη δίνη των σχέσεων μας με άλλους, τα συναισθήματα που προξενούν και τα αποτυπώματα στην ψυχή που αφήνουν, μέσα από την αδιάκοπή επεξεργασία και συσχετισμό από το νου των εντυπώσεων που προκαλούν οι αισθήσεις και παρατηρήσεις των καταστάσεων και φαινομένων που μας περιτριγυρίζουν. Είναι μια συνεχής και αναπόφευκτή διαδικασία που τελειώνει με το θάνατο, αλλά κάπου στη μέση της ζωής, προς το τέλος των νιάτων, φαίνεται να κορυφώνεται. Μέσα από αυτήν την οπτική γωνιά, η φιλία με το Β και οι μέρες στο κάμπινγκ της Σκοτίνας παρά την χρονική τους απόσταση από το σήμερα, που τα κάνει να φαίνονται μικροσκοπικά γεγονότα ενός μακρινού παρελθόντος, ήταν μεγάλα βήματα προς την κορύφωση αυτής της διάπλασης και ολοκλήρωσης, του είναι και του τί είναι αυτό το είναι -τουλάχιστον από μιαν υποκειμενική αντίληψη.

Η εσωτερική «τάξη» και γαλήνη συντελεί στην ευτυχία του ανθρώπου, αλλά για να επέρθει αυτή η εσωτερική ισορροπία και γαλήνη, ο άνθρωπος θα χρειαστεί να συναντήσει και διαπραγματευτεί συναισθηματικές φουρτούνες και να έχει αποκτήσει τις γνώσεις ώστε να διαχειριστεί αυτήν την συναισθηματική ανακατωσούρα και τις θύελλες της ζωής, τα απύθμενα βάθη της ψυχικής αβύσσου. Η γνώση γίνεται προϋπόθεση της ελευθερίας και της ευτυχίας, στα όρια πάντα του περιβάλλοντός μας· προϋπόθεση να ξεπεράσουμε αυτά τα όρια και να διευρύνουμε τους ορίζοντες της ελευθερίας μας. Έμαθα πολλά εκείνα τα χρόνια, εκείνα τα καλοκαίρια στο κάμπινγκ, τις στιγμές φιλίας με το Β, των οικογενειακών συναναστροφών με του Πρωτοποριδαίους. Μέχρις και το τι είναι έρωτας ανάμεσα σε αγόρια και κορίτσια στην απόλυτη, βασική του μορφή, πως κερδίζεις μιαν κοριτσίστικη παρθένα αγάπη, το τι μουσικές ακούει ο κόσμος μακριά από εμάς, τι ομορφιές μπορεί να κρύβει η φύση της υπαίθρου μακριά κι έξω από τη μεγάλη πολιτεία που με γέννησε, και άλλα πολλά εξίσου σημαντικά. Ήταν μια φιλία, οικογενειακή και παιδική, που τελικά έκλεισε εποικοδομητικά και με θετικό πρόσημο.

Προχτές, στο νεκροταφείο της «Αναστάσεως του Κυρίου», λίγο πιο πέρα από τον τάφο της Μάνας, πήρε το μάτι μου τον τάφο της κυρίας Κ. Σε μια πέτρα ήταν χαραγμένο ένα επίγραμμα με κάτι στίχους του Σικελιανού, του λογοτεχνικού πάθους της ζωής της. Η Μάνα μιλούσε με ενθουσιασμό για τα σουαρέ της κυρίας Κ με απαγγελίες ποιημάτων του Σικελιανού, στα οποία, μέχρι που και οι δυο τους γέρασαν και αρρωστήσαν, πάντα την προσκαλούσε. Tο τέλος του κάθε ανθρώπου που γνωρίσαμε και τα μονοπάτια της ζωής μας συναντήθηκαν κάπου και κάποτε, βαραίνει τις ψυχές μας με νοσταλγία, κόβει ένα κομμάτι και από τις δικές μας ζωές.