Ο λόγος, η
λογική, η λογική σκέψη - «η επιστήμη της σκέψης», είναι οι κρίκοι που συνδέουν
την αντανάκλαση του εξωτερικού κόσμου στο ανθρώπινο πνεύμα διαμέσου των αισθητηρίων
οργάνων (είτε φυσικών, είτε πειραματικών) και της διαμόρφωσης απόψεων, ιδεών,
υποθέσεων, θεωριών και, τελικά, μέσω του πειράματος, της εφαρμογής και της πρακτικής
επανάληψης, των νόμων που διέπουν τη λειτουργία του φυσικού κόσμου, των
ανθρώπινων κοινωνιών που αλληλοεπιδρούν με τη Φύση και της ιστορίας της Φύσης
και των κοινωνιών αυτών. Η λογική, ως έμφυτη [immanent] διαδικασία επεξεργασίας διαμέσου του νου, των αισθητηριακών εντυπώσεων,
και της μέχρι τούδε συσσωρευμένης γνώσης και εμπειρίας και των διαθέσιμων πληροφοριών
(του «γίγνεσθαι»), συντελεί στη μόρφωση, παράθεση και αντιπαράθεση
επιχειρημάτων [discourse], συγκροτεί και καθοδηγεί
ένα σύνολο δεδομένων σε μία θέση ή ένα συμπέρασμα και, τελικά, συνδέει το όν (υποκείμενο)
με τον αντικειμενικό κόσμο. Η λογική αναδεικνύεται στην επιστήμη που
ανακαλύπτει τους νόμους που διέπουν την εξέλιξη του “entire concrete content of the world and its cognition” και της ανθρώπινης
ιστορίας.
Καθώς το πεπερασμένο (και περιορισμένο) της αισθητικής εμπειρίας και μνήμης των εντυπώσεων, της γνώσης και της πληροφορίας σε κάθε ατομικό όν είναι προφανές, το αποτέλεσμα της ατομικής λογικής σκέψης γίνεται αντικείμενο διαλόγου, ανοικτό στην αμφισβήτηση και σύγκρουση ή, σε πολλές περιπτώσεις, απλούστατα «διαλύεται στο τίποτε». Η λογική σκέψη σε ατομικό επίπεδο ανατροφοδοτείται, αναπτύσσεται μέσα από το διάλογο και την αντιπαράθεση, εξελίσσεται παράλληλα με τη συσσώρευση εμπειριών και γνώσης. Με άλλα λόγια, η ατομική και υποκειμενική σκέψη, αποκρυσταλλώνεται σε συλλογική μέσα από την παράθεση και αντιπαράθεση, τη θέση και την αντίθεσή της, και τελικά τη σύνθεση. Αυτή η συλλογική σκέψη και ο κοινός νους και γνώση είναι, λοιπόν, αποτέλεσμα ενός αέναου και διαχρονικού διαλόγου και αντιπαραθέσεων και διαλεκτικών συγκρούσεων, αποκρυσταλλώνεται στον «κοινό νου και αίσθημα» και σε γενικά αποδεκτές, αν και όχι πλήρεις, θεωρίες, στη διατύπωση των νόμων της Φύσης και της ανθρώπινης κοινωνίας, που διαρκώς αναθεωρούνται, συμπληρώνονται, εξελίσσονται και τελειοποιούνται. Αλλά, σε τελική ανάλυση, “truth is infinite – its finiteness is its denial, its end”.
Να σημειώσουμε, καταρχήν, ότι η μαθηματική, καρτεσιανή λογική, με μια έννοια η συστηματική αποφυγή των υφάλων του αντιθέτου της, της λογικής πλάνης [των non sequiturs], αν και αναπόσπαστο συστατικό της λογικής επεξεργασίας των παρατηρήσεων, της υφιστάμενης γνώσης και των διαθέσιμων πληροφοριών, και ο σκελετός κάθε λογικής επιχειρηματολογίας, δεν επαρκεί ως μέθοδος στην ανάλυση του ασύλληπτου δικτύου οντολογικών, υπαρξιακών, φυσικών και κοινωνικών φαινομένων· είναι το ξεκίνημα, ένα βοηθητικό, αν και sine qua non, εργαλείο του συνειρμού. Χωρίς, όμως, τις λογικές κατηγορίες, δηλαδή την έκφρασης των νόμων της Φύσης και κοινωνίας, των επιτομών και συνόψεων του πλήθους των χαρακτηριστικών της ύπαρξης, η σκέψη καταλήγει ακριβώς σε αυτό: “die leblosen Knochen eines Skeletts”. H παραδοσιακή μαθηματική λογική αναβαθμίζεται (και οφείλει να αναβαθμιστεί!) σε φιλοσοφική λογική και σκέψη (που οφείλει να εμπεριέχει την πρώτη!) με τη χρήση των κατηγοριών της λογικής σκέψης, τόσο ως εργαλείο και μέσο, όσο και ως καταληκτική έκφραση της σκέψης. Οι λογικές κατηγορίες, παγκόσμιες έννοιες που εκφράζονται με λέξεις σε μια εξελισσόμενη γλώσσα, είναι απαυγάσματα του ενσυνείδητου ανθρώπου (σε αντιδιαστολή με τον πρωτόγονο) που έχει πλέον ξεχωρίσει τον εαυτόν από τη Φύση, αναβαθμίζεται σε ον-υποκείμενο σε αντιδιαστολή με τον αντικειμενικό περίγυρό του, του εξελιγμένου ανθρώπου που αντιλαμβάνεται τη Φύση και διακρίνει εστίες και κόμβους, ειρμό και νόμους στο πλέγμα των φαινομένων που τον περιτριγυρίζουν. (Να επισημανθεί επιγραμματικά και η σύνδεση μεταξύ γλώσσας και λεξιλογίου και λογικής σκέψης, δηλαδή η παράλληλη εξέλιξη του εκφραστικού εργαλείου του λόγου, των λέξεων και του νοήματος τους, ο εμπλουτισμός των λογικών κατηγοριών, με αυτόν καθαυτό το λόγο.)
Ο αντικειμενικός και απώτερος στόχος της λογικής είναι διττός:
Α. Από τη μια μεριά, η διάσπαση, αποσύνθεση, ανάλυση και διάκριση όντων, πραγμάτων, καταστάσεων και φαινομένων (εφεξής και χάριν συντομίας, αναφέρομαι στα «πράγματα» του αντικειμενικού κόσμου) στα συστατικά τους στοιχεία και τη διαφορετικότητα (έως πόλωση ή αντίφαση ή αντίθεση) αυτών των στοιχείων. Κατ’ αρχήν, η διάσπαση αφορά στην ποιότητα, στον ποιοτικό προσδιορισμό [determinateness] των στοιχείων του πράγματος. Η ποιοτική διαφοροποίηση είναι ακριβώς αυτό: ο ετεροπροσδιορισμός του κάθε στοιχείου, η αναφορά του ενός στοιχείου ως προς κάτι άλλο, μιας μορφής και ενός περιεχομένου (του «αυτού») που παρατίθεται σε μια αναγκαία σχέση συνύπαρξης ως προς μια «άλλη» μορφή και ενός «άλλο» περιεχόμενο, την αναγνώριση και διαχωρισμό του «αυτού» και του «άλλου» στη σύνθεση του πράγματος. Ακολουθεί η ένταξη του «αυτού» και του «άλλου» ή των άλλων, σε λογικές μορφές – στον ορισμό και την περιγραφή τους με λέξεις, στη λογική κατηγοριοποίησή του, δηλαδή στην περιγραφή του με παγκόσμιες έννοιες. Επισημάνω ότι η ύπαρξη του «αυτού» (του thing-in-itself), η ποιοτική διάκριση και διαφοροποίηση του, προϋποθέτει την ύπαρξη και τις σχέσεις του με τα «άλλα» (του thing-for-others) - «αυτό» το στοιχείο στη σύνθεση του πράγματος υπάρχει για τα «άλλα» στοιχεία.
Η αποφλοίωση και ανάλυση συμπληρώνεται και ο τελικός χαρακτηρισμός [measure] του πράγματος ολοκληρώνεται με τον ποσοτικό προσδιορισμό του: την αποσύνθεση του στα quanta που το απαρτίζουν, μέσα από την εμβάθυνση στα στρώματα κάτω από την επιφάνεια (την όψη και εμφάνιση), μιας αναγωγής που είναι ουσιαστικά ποσοτική, και του αριθμητικού μεγέθους, σχετικού και απόλυτου, των ποιοτικά διαφοροποιημένων συστατικών του. Ή, στο βαθμό αβεβαιότητας και προσέγγισης του απόλυτου μεγέθους, δηλαδή της πιθανότητας ή της στοχαστικής κατανομής αυτού του μεγέθους. Βέβαια, στον τελικό χαρακτηρισμό και μέτρηση [measure] του πράγματος ‘to put it abstractly, quality and quantity are united.’
H διαδικασία της αποσύνθεσης και αναγωγής, λοιπόν, της μέτρησης [measure] του πράγματος, έχει ως αφετηρία την εμφάνιση [appearance] του πράγματος – το άθροισμα της μορφής και του περιεχομένου, και καταλήγει στην ουσία του [essence], από την αντίθεσή της – την όψη του πράγματος [semblance]. Με άλλα λόγια, από τον «φλοιό» και την αμεσότητά της όψης, την πρώτη, φευγαλέα εντύπωση, στην ουσία και τελικά την αλήθεια του πράγματος, στην κατάκτηση της αλήθειας για το πράγμα.
Β. Από την άλλη μεριά, η διασύνδεση στο χώρο και χρόνο των «πραγμάτων» εν τη κινήσει τους. Ξεκινώντας από την αναγνώριση ότι στον κόσμο καθετί που τον απαρτίζει βρίσκεται σε μετάβαση («τὰ ὄντα ἰέναι τε πάντα καὶ μένειν οὐδέν») – κίνηση, και, διαμέσου αυτών των μεταβάσεων και της κίνησης, αλληλοεπιδρά με άλλα «πράγματα».
Η κίνηση των όντων και των αντικειμένων και των υλικών στοιχείων που τα απαρτίζουν, συνεπάγεται τη διαπίστωση ότι τόσο η όψη [semblance] και η εμφάνιση [appearance] του, όσο και η ουσία [essence] του πράγματος, βρίσκονται επίσης σε μια διαρκή κατάσταση μετάβασης και εξέλιξης. Κατά συνέπεια, η λογική σκέψη πέρα από την συστηματική και αναλυτική αποσύνθεση του πράγματος στα στοιχεία του και τον χαρακτηρισμό και μέτρηση του, την εμβάθυνση από την περαστική όψη και εμφάνιση στην ουσία του, (οφείλει να) υπερβαίνει τη στατική ερμηνεία και περιγραφή, και επεκτείνεται στη σύλληψη των μεταβάσεων: των εσωτερικών, του όλου και των στοιχείων του, του πράγματος αυτού καθαυτού, και των μεταβάσεων που η διασύνδεση και αλληλεπίδραση με άλλα πράγματα εισαγάγει. Η λογική σκέψη, από στατική στο χώρο, μεταμορφώνεται σε δυναμική – στο χωρόχρονο.
Τα αποτελέσματα της αποσύνθεσης (ή «αποφλοίωσης) και ανάλυσης, του ποιοτικού και ποσοτικού χαρακτηρισμού του πράγματος και των αιτιοκρατικών μεταβάσεων του, χάρη στην έμφυτη κίνηση και την αλληλεπίδραση με άλλα στοιχεία και εξωτερικά πράγματα, η μόρφωση του πλέγματος των σχέσεων αιτίας και αιτιατού (στο βαθμό που η πολυπλοκότητα των φαινομένων και της εξέλιξης τους, στο βαθμό της αβεβαιότητας που η παρατήρηση και η ακρίβεια των παρατηρήσεων, και οι ελλείψεις στη μέχρι τούδε γνώση ή το πεπερασμένο της διαθέσιμης πληροφορίας το επιτρέπουν), περιγράφονται και διατυπώνονται από τη γλώσσα (με λέξεις, εκφράσεις, και μαθηματικά σύμβολα και εκφράσεις), κατηγοριοποιούνται σε παγκόσμιες λογικές έννοιες· μορφώνουν ιδέες, υποθέσεις, θεωρίες. Η εφαρμογή της ιδέας ή συγκροτήματος συνεκτικών ιδεών (της θεωρίας), το πείραμα, η πράξη και το αποτέλεσμά της, η επανάληψη του πειράματος ή του φαινομένου ή της εφαρμογής σε αντιστοιχία με την ιδέα ή τη θεωρία, επαληθεύει την ιδέα, μορφώνει τους νόμους της Φύσης, της Πολιτικής Οικονομίας, κτλ. ολοκληρώνει τη νόηση [cognition] του κόσμου.
Καθώς το πεπερασμένο (και περιορισμένο) της αισθητικής εμπειρίας και μνήμης των εντυπώσεων, της γνώσης και της πληροφορίας σε κάθε ατομικό όν είναι προφανές, το αποτέλεσμα της ατομικής λογικής σκέψης γίνεται αντικείμενο διαλόγου, ανοικτό στην αμφισβήτηση και σύγκρουση ή, σε πολλές περιπτώσεις, απλούστατα «διαλύεται στο τίποτε». Η λογική σκέψη σε ατομικό επίπεδο ανατροφοδοτείται, αναπτύσσεται μέσα από το διάλογο και την αντιπαράθεση, εξελίσσεται παράλληλα με τη συσσώρευση εμπειριών και γνώσης. Με άλλα λόγια, η ατομική και υποκειμενική σκέψη, αποκρυσταλλώνεται σε συλλογική μέσα από την παράθεση και αντιπαράθεση, τη θέση και την αντίθεσή της, και τελικά τη σύνθεση. Αυτή η συλλογική σκέψη και ο κοινός νους και γνώση είναι, λοιπόν, αποτέλεσμα ενός αέναου και διαχρονικού διαλόγου και αντιπαραθέσεων και διαλεκτικών συγκρούσεων, αποκρυσταλλώνεται στον «κοινό νου και αίσθημα» και σε γενικά αποδεκτές, αν και όχι πλήρεις, θεωρίες, στη διατύπωση των νόμων της Φύσης και της ανθρώπινης κοινωνίας, που διαρκώς αναθεωρούνται, συμπληρώνονται, εξελίσσονται και τελειοποιούνται. Αλλά, σε τελική ανάλυση, “truth is infinite – its finiteness is its denial, its end”.
Να σημειώσουμε, καταρχήν, ότι η μαθηματική, καρτεσιανή λογική, με μια έννοια η συστηματική αποφυγή των υφάλων του αντιθέτου της, της λογικής πλάνης [των non sequiturs], αν και αναπόσπαστο συστατικό της λογικής επεξεργασίας των παρατηρήσεων, της υφιστάμενης γνώσης και των διαθέσιμων πληροφοριών, και ο σκελετός κάθε λογικής επιχειρηματολογίας, δεν επαρκεί ως μέθοδος στην ανάλυση του ασύλληπτου δικτύου οντολογικών, υπαρξιακών, φυσικών και κοινωνικών φαινομένων· είναι το ξεκίνημα, ένα βοηθητικό, αν και sine qua non, εργαλείο του συνειρμού. Χωρίς, όμως, τις λογικές κατηγορίες, δηλαδή την έκφρασης των νόμων της Φύσης και κοινωνίας, των επιτομών και συνόψεων του πλήθους των χαρακτηριστικών της ύπαρξης, η σκέψη καταλήγει ακριβώς σε αυτό: “die leblosen Knochen eines Skeletts”. H παραδοσιακή μαθηματική λογική αναβαθμίζεται (και οφείλει να αναβαθμιστεί!) σε φιλοσοφική λογική και σκέψη (που οφείλει να εμπεριέχει την πρώτη!) με τη χρήση των κατηγοριών της λογικής σκέψης, τόσο ως εργαλείο και μέσο, όσο και ως καταληκτική έκφραση της σκέψης. Οι λογικές κατηγορίες, παγκόσμιες έννοιες που εκφράζονται με λέξεις σε μια εξελισσόμενη γλώσσα, είναι απαυγάσματα του ενσυνείδητου ανθρώπου (σε αντιδιαστολή με τον πρωτόγονο) που έχει πλέον ξεχωρίσει τον εαυτόν από τη Φύση, αναβαθμίζεται σε ον-υποκείμενο σε αντιδιαστολή με τον αντικειμενικό περίγυρό του, του εξελιγμένου ανθρώπου που αντιλαμβάνεται τη Φύση και διακρίνει εστίες και κόμβους, ειρμό και νόμους στο πλέγμα των φαινομένων που τον περιτριγυρίζουν. (Να επισημανθεί επιγραμματικά και η σύνδεση μεταξύ γλώσσας και λεξιλογίου και λογικής σκέψης, δηλαδή η παράλληλη εξέλιξη του εκφραστικού εργαλείου του λόγου, των λέξεων και του νοήματος τους, ο εμπλουτισμός των λογικών κατηγοριών, με αυτόν καθαυτό το λόγο.)
Ο αντικειμενικός και απώτερος στόχος της λογικής είναι διττός:
Α. Από τη μια μεριά, η διάσπαση, αποσύνθεση, ανάλυση και διάκριση όντων, πραγμάτων, καταστάσεων και φαινομένων (εφεξής και χάριν συντομίας, αναφέρομαι στα «πράγματα» του αντικειμενικού κόσμου) στα συστατικά τους στοιχεία και τη διαφορετικότητα (έως πόλωση ή αντίφαση ή αντίθεση) αυτών των στοιχείων. Κατ’ αρχήν, η διάσπαση αφορά στην ποιότητα, στον ποιοτικό προσδιορισμό [determinateness] των στοιχείων του πράγματος. Η ποιοτική διαφοροποίηση είναι ακριβώς αυτό: ο ετεροπροσδιορισμός του κάθε στοιχείου, η αναφορά του ενός στοιχείου ως προς κάτι άλλο, μιας μορφής και ενός περιεχομένου (του «αυτού») που παρατίθεται σε μια αναγκαία σχέση συνύπαρξης ως προς μια «άλλη» μορφή και ενός «άλλο» περιεχόμενο, την αναγνώριση και διαχωρισμό του «αυτού» και του «άλλου» στη σύνθεση του πράγματος. Ακολουθεί η ένταξη του «αυτού» και του «άλλου» ή των άλλων, σε λογικές μορφές – στον ορισμό και την περιγραφή τους με λέξεις, στη λογική κατηγοριοποίησή του, δηλαδή στην περιγραφή του με παγκόσμιες έννοιες. Επισημάνω ότι η ύπαρξη του «αυτού» (του thing-in-itself), η ποιοτική διάκριση και διαφοροποίηση του, προϋποθέτει την ύπαρξη και τις σχέσεις του με τα «άλλα» (του thing-for-others) - «αυτό» το στοιχείο στη σύνθεση του πράγματος υπάρχει για τα «άλλα» στοιχεία.
Η αποφλοίωση και ανάλυση συμπληρώνεται και ο τελικός χαρακτηρισμός [measure] του πράγματος ολοκληρώνεται με τον ποσοτικό προσδιορισμό του: την αποσύνθεση του στα quanta που το απαρτίζουν, μέσα από την εμβάθυνση στα στρώματα κάτω από την επιφάνεια (την όψη και εμφάνιση), μιας αναγωγής που είναι ουσιαστικά ποσοτική, και του αριθμητικού μεγέθους, σχετικού και απόλυτου, των ποιοτικά διαφοροποιημένων συστατικών του. Ή, στο βαθμό αβεβαιότητας και προσέγγισης του απόλυτου μεγέθους, δηλαδή της πιθανότητας ή της στοχαστικής κατανομής αυτού του μεγέθους. Βέβαια, στον τελικό χαρακτηρισμό και μέτρηση [measure] του πράγματος ‘to put it abstractly, quality and quantity are united.’
H διαδικασία της αποσύνθεσης και αναγωγής, λοιπόν, της μέτρησης [measure] του πράγματος, έχει ως αφετηρία την εμφάνιση [appearance] του πράγματος – το άθροισμα της μορφής και του περιεχομένου, και καταλήγει στην ουσία του [essence], από την αντίθεσή της – την όψη του πράγματος [semblance]. Με άλλα λόγια, από τον «φλοιό» και την αμεσότητά της όψης, την πρώτη, φευγαλέα εντύπωση, στην ουσία και τελικά την αλήθεια του πράγματος, στην κατάκτηση της αλήθειας για το πράγμα.
Β. Από την άλλη μεριά, η διασύνδεση στο χώρο και χρόνο των «πραγμάτων» εν τη κινήσει τους. Ξεκινώντας από την αναγνώριση ότι στον κόσμο καθετί που τον απαρτίζει βρίσκεται σε μετάβαση («τὰ ὄντα ἰέναι τε πάντα καὶ μένειν οὐδέν») – κίνηση, και, διαμέσου αυτών των μεταβάσεων και της κίνησης, αλληλοεπιδρά με άλλα «πράγματα».
Η κίνηση των όντων και των αντικειμένων και των υλικών στοιχείων που τα απαρτίζουν, συνεπάγεται τη διαπίστωση ότι τόσο η όψη [semblance] και η εμφάνιση [appearance] του, όσο και η ουσία [essence] του πράγματος, βρίσκονται επίσης σε μια διαρκή κατάσταση μετάβασης και εξέλιξης. Κατά συνέπεια, η λογική σκέψη πέρα από την συστηματική και αναλυτική αποσύνθεση του πράγματος στα στοιχεία του και τον χαρακτηρισμό και μέτρηση του, την εμβάθυνση από την περαστική όψη και εμφάνιση στην ουσία του, (οφείλει να) υπερβαίνει τη στατική ερμηνεία και περιγραφή, και επεκτείνεται στη σύλληψη των μεταβάσεων: των εσωτερικών, του όλου και των στοιχείων του, του πράγματος αυτού καθαυτού, και των μεταβάσεων που η διασύνδεση και αλληλεπίδραση με άλλα πράγματα εισαγάγει. Η λογική σκέψη, από στατική στο χώρο, μεταμορφώνεται σε δυναμική – στο χωρόχρονο.
Τα αποτελέσματα της αποσύνθεσης (ή «αποφλοίωσης) και ανάλυσης, του ποιοτικού και ποσοτικού χαρακτηρισμού του πράγματος και των αιτιοκρατικών μεταβάσεων του, χάρη στην έμφυτη κίνηση και την αλληλεπίδραση με άλλα στοιχεία και εξωτερικά πράγματα, η μόρφωση του πλέγματος των σχέσεων αιτίας και αιτιατού (στο βαθμό που η πολυπλοκότητα των φαινομένων και της εξέλιξης τους, στο βαθμό της αβεβαιότητας που η παρατήρηση και η ακρίβεια των παρατηρήσεων, και οι ελλείψεις στη μέχρι τούδε γνώση ή το πεπερασμένο της διαθέσιμης πληροφορίας το επιτρέπουν), περιγράφονται και διατυπώνονται από τη γλώσσα (με λέξεις, εκφράσεις, και μαθηματικά σύμβολα και εκφράσεις), κατηγοριοποιούνται σε παγκόσμιες λογικές έννοιες· μορφώνουν ιδέες, υποθέσεις, θεωρίες. Η εφαρμογή της ιδέας ή συγκροτήματος συνεκτικών ιδεών (της θεωρίας), το πείραμα, η πράξη και το αποτέλεσμά της, η επανάληψη του πειράματος ή του φαινομένου ή της εφαρμογής σε αντιστοιχία με την ιδέα ή τη θεωρία, επαληθεύει την ιδέα, μορφώνει τους νόμους της Φύσης, της Πολιτικής Οικονομίας, κτλ. ολοκληρώνει τη νόηση [cognition] του κόσμου.
No comments:
Post a Comment